سازگاری یا تاب‌آوری؟ پدرام سلطانی: اقتصاد ایران در مرحله سازگاری است

چگونه اقتصادی که سال‌ها در معرض مجموعه‌ای از شوک‌های پی‌درپی قرار گرفته، همچنان به فعالیت ادامه می‌دهد؟ پاسخ ساده‌ای برای این پرسش وجود ندارد، زیرا نمی‌توان انکار کرد که اقتصاد ایران توانسته در برابر فشارهایی مانند تحریم‌های طولانی، بحران‌های ارزی، تورم مزمن، محدودیت‌های تجاری، نااطمینانی سیاسی و شوک‌های بیرونی مقاومت کند. مریم رحیمی در هفته نامه تجارت فردا (شماره 643) نوشت: در تمام این سال‌ها بازارها از کار نیفتاده‌اند، بنگاه‌ها همچنان فعالیت می‌کنند و خانوارها نیز با تغییر الگوهای مصرف خود، راه‌هایی برای گذران زندگی خود پیدا کرده‌اند. با این حال، ادامه حرکت یک اقتصاد الزاماً به‌معنای حفظ سلامت آن نیست. احتمالاً مرز میان تاب‌آوری و سازگاری اقتصادی هم دقیقاً در همین نقطه شکل می‌گیرد. تاب‌آوری به‌معنای توان عبور از بحران‌ها بدون از دست دادن مسیر رشد و توسعه است؛ اما سازگاری می‌تواند به‌معنای پیدا کردن راهی برای ادامه حیات در شرایطی باشد که بخشی از ظرفیت‌های اقتصادی به‌تدریج فرسوده می‌شوند. آهن‌ربای اقتصادی که کوچک‌تر می‌شود، جاذبه خود را برای سرمایه‌گذاری از دست می‌دهد، بهره‌وری آن کاهش پیدا می‌کند و خانوارهای آن با هر بار کوچک‌تر شدن سبد خرید خود، بخشی از هزینه‌های زندگی را حذف می‌کنند. بنگاه‌های اقتصادی هم خود را با محیطی تطبیق داده‌اند که در آن قدرت پیش‌بینی‌پذیری کاهش یافته و هزینه مبادله در آن افزایش پیدا کرده است. شبکه‌های جدید برای انتقال پول و دور زدن محدودیت‌ها شکل گرفته و برخی فعالیت‌های اقتصادی در سایه محدودیت‌های موجود امکان رشد پیدا کرده‌اند. سازگاری، فرآیندی بدون هزینه نیست. اقتصادی که برای بقا خود را تغییر می‌دهد، ممکن است به‌تدریج ویژگی‌های تازه‌ای پیدا کند. بخشی از تولید و صادرات کشور به سمت فعالیت‌هایی حرکت کرده که بر انرژی ارزان، مواد اولیه ارزان و صادرات کالاهای خام یا کم‌فرآوری‌شده تکیه دارند.