دو مسیر مستقل برای شکل‌گیری سلول‌های زنده؛ شاید حیات روی زمین یک‌بار آغاز نشده باشد

پژوهش تازه یک تیم بین‌المللی از دانشمندان نشان می‌دهد که ممکن است نخستین سلول‌های آزادزی روی زمین، نه در یک مسیر واحد، بلکه در دو مسیر مستقل شکل گرفته باشند؛ مسیری که به پیدایش باکتری‌ها و مسیری دیگر که به پیدایش آرکیاها انجامیده است. این یافته بر پایه بررسی شبکه‌ای شامل 420 واکنش شیمیایی مرتبط با سوخت‌وساز موجودات زنده به دست آمده است. دانشمندان در پژوهشی که پنجم اوت 2026 در نشریه معتبر Science Advances منتشر شد، به شواهد تازه‌ای درباره یکی از بزرگ‌ترین پرسش‌های علم دست یافته‌اند: حیات روی زمین چگونه آغاز شد؟ پژوهشگران با بررسی ژنوم‌ها، ساختار پروتئین‌ها و 420 واکنش شیمیایی مربوط به سوخت‌وساز، به این نتیجه رسیده‌اند که باکتری‌ها و آرکیاها احتمالاً در مراحل اولیه تکامل، به‌صورت مستقل مسیر تبدیل‌شدن به سلول‌های آزادزی را طی کرده‌اند. به زبان ساده، دانشمندان معتقدند موجودات اولیه در محیط‌هایی مانند چشمه‌های گرمابی اعماق اقیانوس زندگی می‌کردند و بخش مهمی از واکنش‌های شیمیایی مورد نیازشان را نه با آنزیم‌های امروزی، بلکه با کمک فلزات موجود در محیط انجام می‌دادند. نکته شگفت‌انگیز این پژوهش آن است که بسیاری از واکنش‌های شیمیایی در باکتری‌ها و آرکیاها مشترک‌اند، اما آنزیم‌هایی که این واکنش‌ها را انجام می‌دهند در بسیاری موارد یکسان نیستند؛ موضوعی که پژوهشگران آن را نشانه‌ای از تکامل مستقل دو شاخه اصلی حیات می‌دانند. پژوهشگران این نتیجه را با تعبیر قابل‌توجهی خلاصه کرده‌اند: «یک منشأ برای کد ژنتیکی، اما دو منشأ برای حیاتِ آزادزی.»