طبق گزارشهای موجود، تاکنون ۴۹۱ عنصر آیینی مرتبط با ماه محرم شناسایی شده است که در فهرست ملی ثبت شدهاند. در سال گذشته، ۱۱ عنصر جدید به این فهرست اضافه شد؛ با این حال، در استانهای بوشهر، اصفهان، سمنان و تهران تاکنون عنصری در این فهرست ثبت نشده است.
آیینهای محلی و میراث فرهنگی در ایام اربعین
هنر حصیربافی و رویداد «نسیم اربعینی» در بافق
در شهر بافق، هنر اصیل حصیربافی با فرهنگ اربعین پیوند خورده است. این رویداد که با عنوان «نسیم اربعینی» شناخته میشود، از ارسال ۲۰ هزار عدد بادبزن حصیری در سالهای نخست آغاز شد و امسال به نزدیک ۱۰۰ هزار عدد رسید. این بادبزنها توسط مردم ساخته شده و در مسیر پیادهروی اربعین میان موکبها توزیع میشوند.
شلهمشهدی؛ میراث معنوی مشهد
شلهمشهدی یکی از نذریهای سنتی در شهر مشهد است که در ایام محرم، صفر و بهویژه اربعین حسینی تهیه میشود. این خوراک در سال ۱۳۹۱ در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید. در مناطق روستایی، این نذری معمولاً بر روی اجاقهای چوبی تهیه میشود تا اصالت طعم آن حفظ شود.
تعزیهخوانی جابر در اصفهان
در استان اصفهان، آیین تعزیهخوانی با موضوع «جابر بن عبدالله انصاری» در ایام اربعین برگزار میشود. این مراسم که دهههاست جریان دارد، با حرکت کاروان عزاداری در معابر شهر آغاز شده و هیئتهای مذهبی نیز در طول مسیر همراه کاروان هستند.
مراسم علم واچینی در قزوین
در روستای امامزاده هارون الموت غربی واقع در استان قزوین، مراسم سالانه «علم واچینی» همزمان با روز اربعین برگزار میشود. در این مراسم، مردم از مناطق اطراف برای باز کردن رخت علم و عزاداری با نوحههای محلی گرد هم میآیند. آرامگاه هارون بن موسی (فرزند موسی کاظم و برادر علی بن موسی) که متعلق به دوره صفوی است، در این منطقه قرار دارد.