بررسی دادههای منتشر شده از پایگاه جهانی GlobalPetrolPrices نشان میدهد که قیمت هر لیتر بنزین در کشورهای مختلف منطقه و همسایه ایران، تفاوتهای چشمگیری با نرخهای داخلی دارد. در حالی که قیمت بنزین در ایران شامل سه نرخ سهمیهای (۱۵۰۰ تومان)، آزاد (۳۰۰۰ تومان) و نرخ بالاتر (۵۰۰۰ تومان) است، قیمتها در سایر کشورها به شرح زیر گزارش شده است:
جزئیات قیمت بنزین در کشورهای منطقه و همسایه
- عربستان سعودی و عمان: حدود ۰.۶۲ دلار
- امارات و بحرین: حدود ۰.۶۵ دلار
- کویت: حدود ۰.۳۴ دلار
- پاکستان: حدود ۰.۹ دلار
- ترکیه: بیش از ۱.۳ دلار
- ارمنستان: بیش از ۱.۳ دلار
تحلیل مقایسهای نرخها با ارز ایران
با فرض نرخ ۱۹۰ هزار تومان برای هر دلار، میتوان تفاوت قیمتها را به صورت زیر محاسبه کرد:
در حال حاضر قیمت هر لیتر بنزین سهمیهای در ایران معادل ۰.۰۰۷ دلار، بنزین آزاد با نرخ ۳۰۰۰ تومان معادل ۰.۰۱۵ دلار و بنزین با نرخ ۵۰۰۰ تومان معادل ۰.۰۲۶ دلار است. بر این اساس:
- قیمت بنزین در ترکیه، حدود ۵۰ برابر گرانتر از بنزین ۵ هزار تومنی در ایران است.
- حتی در کویت که یکی از ارزانترین نرخهای خردهفروشی را دارد، قیمت بنزین حدود ۴۸ برابر بیشتر از بنزین سهمیهای ایران است.
مبانی اقتصادی و تفاوت قیمتها
تفاوت قیمتها در کشورهای مختلف میتواند ناشی از تفاوت در کیفیت و عدد اکتان بنزین باشد. با این حال، از منظر اقتصاد انرژی، قیمتهای داخلی ایران (۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ تومان) قیمت واقعی محسوب نمیشوند.
در محاسبات اقتصادی، معیار اصلی ارزشگذاری فرآوردههای نفتی، هزینه فرصت است؛ یعنی درآمدی که کشور میتواند از صادرات آن فرآورده به دست آورد. به همین دلیل، نهادهای بینالمللی از قیمت فوب خلیج فارس (FOB Persian Gulf) به عنوان مبنای سنجش استفاده میکنند. قیمت فوب، بهای بنزین در نقطه صادرات و پیش از اعمال هزینههای حمل، بیمه و توزیع است. فاصله میان قیمت فروش داخلی و قیمت فوب، نشاندهنده میزان یارانه پنهان در بازار داخلی است.