متانول یکی از محصولات استراتژیک صنعت پتروشیمی ایران است که بر پایه منابع گسترده گاز طبیعی تولید میشود. با این حال، بخش قابلتوجهی از این محصول بدون ورود به زنجیرههای پاییندستی صادر میشود که باعث میشود بخش بزرگی از ارزش افزوده این صنعت در کشورهای مقصد ایجاد شود.
چالش صادرات محصولات پایه و محدودیت ارزش افزوده
اگرچه صادرات متانول برای کشور درآمد ارزی ایجاد میکند، اما ارزش اقتصادی آن در مقایسه با محصولات نهایی مانند الفین و پلیمر بسیار کمتر است. در الگوی فعلی، ایران خوراک و محصول پایه را عرضه میکند، در حالی که فرآیند تبدیل آن به محصولات نهایی در کشورهای دیگر انجام میشود. این مسئله باعث کاهش سهم ایران در حوزههای زیر شده است:
- اشتغالزایی صنعتی
- کسب فناوریهای پیشرفته
- تسلط بر بازارهای نهایی
- بهرهمندی از حداکثر ارزش افزوده
هدف اصلی، توقف صادرات متانول نیست، بلکه تغییر تدریجی ترکیب صادرات از مواد پایه به محصولات پیچیدهتر است.
همکاری راهبردی با چین و فناوری MTO
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس درباره ظرفیتهای همکاری ایران و چین، احداث واحدهای تبدیل متانول به الفین یا MTO را به عنوان یکی از محورهای اصلی همکاری دو کشور معرفی کرده است. در این طرح، سرمایه و فناوری چین با متانول و ظرفیتهای صنعتی ایران ترکیب میشود.
نقش فناوری MTO در زنجیره تولید
فناوری MTO (Methanol to Olefins) امکان تولید اتیلن و پروپیلن را از متانول فراهم میکند. اتیلن و پروپیلن مواد اولیه اصلی بسیاری از محصولات پلیمری هستند. با ورود به این مرحله، متانول از یک محصول صادراتی نهایی، به خوراک یک زنجیره صنعتی گسترده تبدیل میشود که محصولات آن امکان صادرات به مناطق زیر را خواهد داشت: