زیارت اربعین از منظر روایی و تاریخی جایگاه ویژهای در تقویم شیعیان دارد. بر اساس روایات منسوب به امام حسن عسکری (ع)، خواندن زیارت اربعین یکی از پنج علامت مومنان ذکر شده است.
نشانههای مومنان در روایات
در روایات آمده است که مومنان دارای پنج ویژگی یا علامت هستند که عبارتند از:
- خواندن ۵۱ رکعت نماز در شبانهروز
- خواندن زیارت اربعین
- به دست کردن انگشتری در دست راست
- برآمدن پیشانی از سجده
- بلند خواندن بسم الله الرحمن الرحیم در نماز
منشأ تاریخی و اعتبار روز اربعین
اعتبار روز اربعین در منابع تاریخی و مذهبی بر دو محور اصلی استوار است که در کتابهایی نظیر «مسار الشیعه» نوشته شیخ مفید (متوفی ۴۱۳ هـ.ق) نیز به آنها اشاره شده است:
- بازگشت اسرا: این روز، زمان بازگشت حرم امام حسین (ع) و کاروان اسرا از شام به سوی مدینه است.
- زیارت نخستین: روزی است که جابر بن عبدالله بن حرام انصاری، صحابی رسول خدا (ص)، از مدینه به کربلا رسید تا به زیارت قبر امام حسین (ع) بپردازد؛ وی نخستین فردی است که قبر ایشان را زیارت کرد.
ارتباط با تقویم ماه صفر
در کتاب «مصباح المتهجد» اثر شیخ طوسی که مجموعهای از روایات درباره ایام سوگ، شادی، دعا و عبادت است، به ماه صفر اشاره شده است. طبق این منابع، نخستین روز ماه صفر (از سال ۱۲۱ هـ.ق) سال شهادت زید بن علی بن الحسین است و روز ۲۰ صفر نیز به عنوان اربعین شناخته میشود.