در سالهای اخیر، مفهوم «تراستیها» از جلسات محدود حوزه نفت و ارز به کانون توجه نهادهای نظارتی و قضایی تبدیل شده است. این شبکهها که در شرایط تحریم برای پر کردن خلأهای سیستم بانکی بینالمللی شکل گرفتند، اکنون به عنوان یکی از عوامل بحثبرانگیز در مدیریت منابع ارزی کشور شناخته میشوند.
ریشههای ظهور تراستیها؛ پس از خروج آمریکا از برجام
نقطه عطف فعالیت این شبکهها به سال ۱۳۹۷ بازمیگردد؛ زمانی که دولت دونالد ترامپ از توافق هستهای (برجام) خارج شد و تحریمهای شدید نفتی و مالی را علیه ایران اعمال کرد. این تصمیم منجر به پیامدهای زیر شد:
- محدود شدن شدید دسترسی ایران به شبکه بانکی بینالمللی.
- فاصله گرفتن بانکهای خارجی از تعاملات مالی با ایران به دلیل فشارهای آمریکا.
- ایجاد نیاز مبرم به یافتن مسیرهای جایگزین برای دریافت درآمدهای حاصل از صادرات نفت و محصولات پتروشیمی.
ماهیت فعالیت شبکههای واسطه در اقتصاد ایران
تراستیها در واقع پاسخ سیستم تجاری ایران به مسدود شدن مسیرهای رسمی بانکی بودند. این افراد یا شرکتها با بهرهگیری از زیرساختهای زیر، وظیفه انتقال پول را بر عهده گرفتند:
- استفاده از حسابهای بانکی در کشورهای ثالث.
- بهرهگیری از شرکتهای واسطه در خارج از کشور.
- استفاده از شبکههای ارتباطی غیررسمی برای انتقال ارز.
اگرچه این شبکهها قرار بود در شرایط تحریم به اقتصاد کشور کمک کنند، اما اکنون پرسشهای جدی درباره بازگشت منابع ارزی حاصل از صادرات و نقش این واسطهها در مدیریت منابع ملی مطرح است.