ابعاد سهگانه خونخواهی در گفتمان عاشورایی
حجتالاسلام والمسلمین احمد رهدار در نشست «تحلیل جامعهشناختی ظرفیتهای پیادهروی اربعین در بازتولید گفتمان خونخواهی در جهان تشیع» با اشاره به ضرورت بازخوانی تاریخی واقعه کربلا، آن را راهکاری برای التیام آلام کنونی جامعه دانست. وی خونخواهی امام حسین (ع) را دارای سه لایه متمایز معرفی کرد:
- لایه عاطفی-تاریخی: ایجاد پیوند قلبی با مظلومیت امام حسین (ع) که منجر به انزجار عمومی از ظلم و جور میشود. در پیادهروی اربعین، زائران با شریک شدن در درد امام، این وفاداری را ابراز میکنند.
- لایه اخلاقی-اجتماعی: تمرکز بر مبارزه با فساد و ظلم ساختاری در قالب فریضه امر به معروف و نهی از منکر.
- لایه فرجامخواهی: پیوند میان واقعه کربلا و حکومت جهانی حضرت مهدی (عج). بر اساس آموزههای دینی، منجی عالم بشریت منتقم خون امام حسین (ع) معرفی شده است.
نقش جامعهشناسی بدن در گفتمان اربعین
این استاد دانشگاه با اشاره به سازوکارهای موجود در پیادهروی اربعین، به مفهوم «جامعهشناسی بدن» اشاره کرد. طبق این دیدگاه، زائر خود به عنوان انتقالدهنده گفتمان عمل میکند. در طول مسیر پیادهروی، بدن زائر با تحمل رنج و سختیهایی نظیر تاول زدن پا، به صورت فیزیکی با رنجهای واقعه کربلا همذاتپنداری کرده و این تجربه زیسته را به بخشی از هویت اجتماعی فرد تبدیل میکند.
رهدار با مقایسه رنج مقدس در ادیان مختلف، رنج امام حسین (ع) را دارای ویژگی هویتسازی دانست که توانسته است در طول تاریخ، مرهمی بر زخمهای پیروان این مکتب باشد. این پژوهشگر معتقد است بازخوانی منطق کربلا میتواند راهکارهای عملی برای مواجهه با چالشهای امروز جهان اسلام ارائه دهد.