منطق دولت؛ توسعه متناسب با ظرفیت منابع
دولت در مصوبه‌ای تازه، دستور داد توسعه شهرها و استقرار صنایع در استانهای تهران و البرز صرفاً بر اساس ظرفیت واقعی تامین آب، برق و گاز پیش برود. این تصمیم در حالی اتخاذ شده که پایتخت و استان البرز با بحران جدی کمبود منابع آب، محدودیت تامین انرژی و آلودگی شدید هوا دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در واقع، دولت قصد دارد بارگذاری جمعیتی و فعالیتی را در مجموعه شهری تهران کنترل کند تا فشار بر زیرساختهای فرسوده کاهش یابد.
محدودیت‌های سخت‌گیرانه برای صنعت و محیط‌زیست
یکی از محورهای اصلی این مصوبه، متوقف کردن گسترش صنعتی در این دو استان است. بر اساس این دستورالعمل، ایجاد و توسعه شهرک‌های صنعتی برای سه سال ممنوع شده است؛ مگر آنکه تامین زمین صنعتی با شرط استفاده از برق خورشیدی و تامین آب از منابع نامتعارف همراه باشد. همچنین دستگاه‌های اجرایی موظف شده‌اند ظرف سه ماه آینده، فهرستی از صنایع آب‌بر و انرژی‌بر را برای انتقال از تهران و البرز تهیه کنند.
در حوزه محیط‌زیست نیز دولت دست روی نقاط حساس گذاشته است:
- تغییر کاربری باغات و اراضی باغی در استانهای تهران و البرز ممنوع شد.
- ۵۰ درصد از چمن پارک‌ها و فضاهای سبز حاشیه بزرگراه‌های تهران باید با گیاهانی جایگزین شوند که مصرف آب کمتری دارند.
تغییر استراتژی مسکن؛ از شهرک‌های جدید به بازسازی داخلی
دولت مسیر تامین مسکن در پایتخت را تغییر داد. طبق این مصوبه، احداث شهرک‌ها و شهرهای جدید مسکونی برای سه سال ممنوع است. در مقابل، تمرکز دولت بر توسعه درون‌زای شهری و استفاده از ظرفیت بافت‌های فرسوده معطوف شده است. همچنین برای جلوگیری از رشد بی‌رویه، صدور پروانه ساختمانی فراتر از ضوابط طرح تفصیلی و تراکم‌های مصوب متوقف شده و تدابیر سخت‌گیرانه‌ای برای مقابله با «تراکم‌فروشی» اتخاذ خواهد شد.
در کنار این موارد، صدور پایان‌کار برای ساختمان‌هایی با زیربنای بیش از دو هزار مترمربع مشروط به رعایت الزامات مدیریت مصرف آب و تامین بخشی از برق از طریق انرژی خورشیدی شده است. همچنین ظرفیت واقعی تامین آب شرب باید به عنوان معیار اصلی در تمام تصمیمات توسعه شهری لحاظ شود.
این تصمیمات برای ساکنان پایتخت چه معنایی دارد؟
این مصوبه به معنای تغییر بنیادین در مدل رشد تهران است. برای سال‌ها، راهکار دولت‌ها برای بحران مسکن و جمعیت، ساخت شهرک‌های جدید در اطراف شهر بود، اما اکنون با توجه به بحران آب و انرژی، این مسیر بسته شده است. تمرکز بر بافت‌های فرسوده می‌تواند در آینده باعث تغییر در قیمت‌ها و الگوی ساخت‌وساز در محله‌های قدیمی شود.
از سوی دیگر، محدود کردن تراکم‌ها و ممنوعیت تغییر کاربری باغات، سیگنالی به بازار مسکن است که دوران رشد افقی و گسترش بی‌رویه شهر به پایان رسیده و توسعه باید در چارچوب منابع موجود (به‌ویژه آب) تعریف شود.