علی هاشمی، دبیرکل اسبق ستاد مبارزه با مواد مخدر، از اجرای سیاست کشت کنترلشده شقایق خبر داد. هدف از این اقدام، ایجاد یک زنجیره قانونی و شفاف برای تأمین مواد اولیه داروهای مخدر است تا صنعت داروسازی کشور دیگر نیازی به تکیه بر منابع نامطمئن و غیرشفاف نداشته باشد. او تأکید کرد که این سیاست به هیچ وجه به معنای عادی‌سازی مصرف مواد مخدر یا باز کردن راه برای قاچاق نیست، بلکه تلاشی برای «حکمرانی هوشمند» در مدیریت منابع دارویی است.
زنجیره بسته؛ از بذر تا بیمارستان
برای جلوگیری از هرگونه نفوذ مواد اولیه به بازارهای غیرقانونی، این طرح بر پایه یک سیستم نظارتی چندلایه استوار است. طبق این مدل، تولید باید در یک چرخه کاملاً بسته و امنیتی مدیریت شود که شامل مراحل زیر است:
- توزیع بذرها تحت نظارت دقیق و سهمیه‌بندی شده.
- کشت در مزارع دارای مجوزهای رسمی و ردیابی‌شده.
- انتقال محصولات از مزرعه به کارخانه داروسازی در محیطی کنترلشده.
- توزیع نهایی دارو از کارخانه به بیمارستان‌ها و مراکز درمانی.
در این ساختار، هیچ بخشی از فرایند تولید و توزیع نباید از نظارت خارج شود و تمامی مراحل باید استانداردهای سخت‌گیرانه دارویی را رعایت کنند.
اشتباه استراتژیک سال ۱۳۵۹ و پیامدهای آن
پیشینه کشت شقایق در ایران به سال ۱۳۴۷ بازمی‌گردد. در آن زمان، استدلال اصلی برای تداوم کشت این بود که کشورهای همسایه مانند ترکیه و افغانستان تولید می‌کنند و ایران نیز باید نیاز داخلی خود را تأمین کند. اما این روند در شهریور ماه سال ۱۳۵۹ با تصمیم شورای انقلاب متوقف شد.
توقف تولید داخلی پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای داشت. با حذف تولید داخلی، حدود ۳۵ هزار هکتار از اراضی زیر کشت از بین رفت. در حالی که افغانستان تولید خود را ادامه می‌داد، بازار مواد اولیه ایران عملاً در اختیار تولیدکنندگان خارجی قرار گرفت. این خلأ تولیدی باعث شد بخشی از بازار کشور به دست مافیای بین‌المللی مواد مخدر بیفتد و در درازمدت، وضعیت اعتیاد در کشور وخیم‌تر شود.
جایگزینی نظارت بر انکار واقعیت
هاشمی معتقد است راهکار درست برای مقابله با این چالش، نه انکار واقعیت‌هاست و نه رها کردن میدان؛ بلکه ایجاد سیستمی است که بتواند با مجوزهای مشخص و آزمایش‌های دقیق، نیاز کشور را تأمین کند. او تأکید می‌کند که کاهش وابستگی به منابع خارجی، تنها از طریق ایجاد یک ساختار قانونی و ردیابی‌پذیر ممکن است تا زنجیره تأمین داروهای حیاتی کشور از نوسانات و مداخلات بیرونی مصون بماند.
این خبر برای صنعت داروسازی و سلامت عمومی چه معنایی دارد؟
وابستگی صنعت داروسازی ایران به واردات مواد اولیه، همواره یک نقطه ضعف استراتژیک بوده است. زمانی که تأمین مواد اولیه از مسیرهای غیرشفاف یا کشورهای ثالث صورت می‌گیرد، کنترل کیفیت دشوار میشود و ریسک نفوذ شبکه‌های قاچاق افزایش می‌یابد.
بازگشت به کشت کنترلشده به این معناست که ایران می‌کوشد امنیت دارویی خود را بازیابی کند. اگر این زنجیره بسته به‌درستی اجرا شود، علاوه بر کاهش هزینه‌های ارزی و وابستگی به خارج، نظارت دولت بر توزیع داروهای مخدر افزایش یافته و احتمال نشت این مواد به بازارهای سیاه کاهش می‌یابد.