مراسم اهدای جوایز در مارسی
این مراسم در حاشیه بیست‌وششمین کنگره بینالمللی آبیاری و زهکشی و هفتادوهفتمین نشست شورای بینالمللی اجرایی این کمیسیون برگزار شد. شهر مارسی فرانسه میزبان این رویداد بود که از ۱۲ تا ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶ (برابر با ۲۰ تا ۲۵ مهر ۱۴۰۵) جریان داشت. نمایندگان ایران در این نشست، جوایز چهار سازه آبیاری را که پیش‌تر در چارچوب برنامه «سازههای آبیاری میراث جهانی» (WHIS) تأیید شده بودند، دریافت کردند.
از صفوی تا دوران باستان؛ چهار اثر منتخب
آثاری که برای سال ۲۰۲۶ انتخاب شده‌اند، بازتاب‌دهنده دانش بومی ایرانیان در مدیریت منابع آبی و مهندسی سازههای آبیاری در دوره‌های مختلف تاریخی هستند. این سازه‌ها عبارتند از:
- سیوسهپل (اصفهان):این اثر شاخص دوره صفوی، فراتر از ارزش معماری، ابزاری برای مدیریت ارتباط میان رودخانه زاینده‌رود و اراضی پیرامونی بوده است.
- بند امیر (فارس):سازه‌ای تاریخی برای تنظیم و هدایت جریان آب رودخانه کُر که نقش مهمی در توسعه کشاورزی استان فارس داشته است.
- بند شادروان (خوزستان):نمونه‌ای برجسته از توان فنی مهندسان باستان در کنترل و هدایت آب در منطقه شوشتر.
- سازههای آبی سیراف (بوشهر):این آثار نشان می‌دهند که جوامع گذشته در جنوب ایران چگونه با شرایط اقلیمی گرم و خشک سازگار شده و آب را تأمین و ذخیره می‌کردند.
برنامه WHIS و هدف از شناسایی آثار
کمیسیون بینالمللی آبیاری و زهکشی برنامه «سازههای آبیاری میراث جهانی» را با هدف شناسایی، مستندسازی و حفاظت از سازههای تاریخی مرتبط با آبیاری و زهکشی در سطح جهان طراحی کرد. ایده‌ی اولیه این برنامه در سال ۲۰۱۲ و طی شصت‌وسومین نشست شورای بینالمللی اجرایی این کمیسیون در شهر آدلاید استرالیا شکل گرفت تا آثار مهندسی آب که اثرگذاری عمیقی بر تمدن‌ها داشته‌اند، معرفی و حفظ شوند.
این شناسایی جهانی برای میراث آبی ایران چه معنایی دارد؟
ایران به دلیل اقلیم خشک و نیمه‌خشک، همواره نیازمند ابداعات پیچیده برای مدیریت آب بوده است. ثبت این چهار سازه در فهرست جهانی WHIS، در واقع تأیید بینالمللی بر پیشرو بودن مهندسی آب ایرانیان در طول تاریخ است.
این اتفاق باعث می‌شود توجه جامعه جهانی به حفاظت از این سازه‌ها جلب شود و جایگاه دانش بومی ایران در مدیریت منابع آبی، در مجامع تخصصی مهندسی و باستان‌شناسی برجسته‌تر شود.