شهر؛ میدانی از موانع نامرئی
زندگی برای افرادی که دنیا را با لمس و صداها می‌شناسند، تجربه‌ای متفاوت است. در ایران حدود یک میلیون نفر با نابینایی زندگی می‌کنند. این افراد هر روز با چالش‌هایی روبه‌رو می‌شوند که ریشه در نقص عضو آنها ندارد، بلکه از طراحی غلط محیطی و بی‌توجهی جامعه نشئت می‌گیرد.
پیاده‌روهای مسدود شده و رانندگانی که به عصای سفید بی‌توجه‌اند، تنها بخشی از این دشواری‌هاست. بسیاری از مراکز آموزشی، خدماتی و فضاهای فرهنگی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که امکان استفاده مستقل از آنها برای نابینایان وجود ندارد. در واقع، دسترس‌پذیر نبودن محیط شهری، بزرگ‌ترین مانع برای حضور فعال این شهروندان در جامعه است.
۲۳ مهر و فلسفه عصای سفید
روز جهانی نابینایان که هر سال در ۱۵ اکتبر (۲۳ مهرماه) گرامی داشته می‌شود، فراتر از یک مناسبت نمادین است. این روز با عنوان «روز عصای سفید»، فرصتی است تا بر حقوق و توانمندی‌های افرادی تأکید شود که خواستار استقلال در زندگی روزمره هستند. هدف اصلی، تبدیل محیط‌های اجتماعی به فضاهایی است که در آن نابینایان بتوانند بدون نیاز به همراه، از امکانات شهری بهره‌مند شوند.
تضاد حمایت خانوادگی و استقلال فردی
امیر سرمدی، عضو هیئت‌مدیره انجمن نابینایان ایران و مدیر روابط عمومی این کانون، معتقد است موانع پیش روی نابینایان تنها در خیابان‌ها نیست. او اشاره میکند که این چالش‌ها گاهی از درون خانه آغاز می‌شود.
- نگاه خانواده به معلولیت می‌تواند نخستین مانع در مسیر استقلال باشد.
- حمایت‌های بیش از حد و غیرضروری خانواده‌ها، گاهی به‌جای کمک، منجر به محدود شدن فضای حرکتی و تصمیم‌گیری فرد نابینا می‌شود.
- تغییر نگرش خانواده‌ها برای پذیرش استقلال فرد، پیش‌نیاز حضور مؤثر نابینایان در جامعه است.
این گزارش برای شهروندان ایرانی چه معنایی دارد؟
این موضوع نشان می‌دهد که مفهوم «معلولیت» در فضای شهری ایران، بیش از آنکه به یک وضعیت جسمی مربوط باشد، به نبود زیرساخت‌های دسترس‌پذیر بازمی‌گردد. وقتی یک پیاده‌رو مسدود است یا راننده‌ای حق تقدم عصای سفید را نادیده می‌گیرد، در واقع استقلال یک شهروند را سلب کرده است.
برای جامعه ایرانی، درک این نکته ضروری است که حمایت از افراد نابینا به معنای دلسوزی یا کمک‌های مالی نیست، بلکه به معنای رعایت حقوق شهروندی آنها و ایجاد محیطی است که در آن «استقلال» جایگزین «وابستگی» شود.