بازخوانی نقاشی‌های ایلخانی در مرقعات دیتس؛ میراثی از ایران تا برلین

سفری از ایران تا برلین؛ مرقعات دیتس چیست؟

مرقعات دیتس مجموعه‌ای است که با وجود اهمیت بالا، برای بسیاری از پژوهشگران هنر ایرانی ناشناخته مانده بود. این آثار مسیری پیچیده و طولانی را طی کرده‌اند؛ از ایران آغاز شده، به قلمرو عثمانی رسیده‌اند و در نهایت در برلین جای گرفته‌اند. همین سفر تاریخی، این مجموعه را به منبعی حیاتی برای درک تحولات نقاشی ایرانی در دوره ایلخانی تبدیل کرده است.

نشر نی در مجموعه‌ «در اقلیم هنر»، کتابی را منتشر کرده که حاصل مقالات چهار پژوهشگر برجسته یعنی دیوید جی. راکسبرو، چارلز ملویل، برنارد اکین و کارن روردانتس است. این اثر با تمرکز بر بخش‌های مختلف مرقعات، تلاش می‌کند تا جزئیات فنی و محتوایی این نقاشی‌ها را تحلیل کند.

محورهای اصلی پژوهش در کتاب

این مجموعه مقالات تنها به توصیف آثار نمی‌پردازد، بلکه به لایه‌های عمیق‌تر هنر ایلخانی نفوذ می‌کند. محورهای اصلی این پژوهش‌ها شامل موارد زیر است:

• بررسی تأثیرات عمیق فرهنگ مغولی بر ساختار هنر ایران.
• تحلیل جایگاه شاهنامه و نحوه تاریخ‌نگاری تصویری در این دوره.
• بازنمایی زندگی روزمره و حکایت‌های عامیانه در نقاشی‌ها.
• بررسی اهمیت طراحی‌های اولیه و اتودهای موجود در مرقعات.

از رساله دکتری تا ترجمه آثار

آزاده لطیف‌کار، مترجم این اثر، آشنایی خود با این مجموعه را به دوران نگارش رساله دکتری در دانشگاه هنر باز می‌گرداند. او در سال ۱۳۹۵، زمانی که کتابخانه برلین نسخه‌های دیجیتال این مرقعات را در وب‌سایت خود منتشر کرد، با این گنجینه آشنا شد.

این دسترسی دیجیتال، مسیر مطالعه کتب مصور دوره ایلخانی را تغییر داد. لطیف‌کار می‌گوید شیفتگی او به تصاویر و جست‌وجوهای مداوم در سایت کتابخانه برلین، انگیزه‌ای شد تا مقالات تخصصی مربوط به این آثار را ترجمه کند و امکان آشنایی جامعه هنری ایران با این پژوهش‌ها را فراهم آورد.

این اثر برای پژوهشگران هنر ایران چه معنایی دارد؟

دوره ایلخانی یکی از نقاط عطف هنر ایران است؛ جایی که سنت‌های بومی با عناصر هنر شرق آسیا (به‌ویژه چین) پیوند خورد و سبکی جدید خلق شد. از آنجا که بسیاری از این آثار در موزه‌ها و کتابخانه‌های خارج از کشور، مانند برلین، نگهداری می‌شوند، ترجمه مقالات تخصصی درباره آن‌ها به معنای بازگرداندن بخشی از دانش تاریخی به محیط داخلی است.

این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان هنر کمک می‌کند تا بدون نیاز به دسترسی مستقیم به آرشیوهای اروپایی، متوجه شوند که نقاشی‌های دوره ایلخانی چگونه از روایت‌های شاهانی به سمت روایت‌های مردمی و حکایت‌های عامیانه حرکت کردند.