جنگ شناختی و بازسازی وارونه تاریخ
اسماعیل بقائی در نشست خبری روز دوشنبه، واکنش تند وزارت امور خارجه را به سخنرانی مارکو روبیو ابراز کرد. او معتقد است واشنگتن با بازتعریف وارونه حوادث تاریخی، می‌کوشد زمینه‌ای برای توجیه رفتارهای جنگطلبانه خود ایجاد کند. به گفته بقائی، این رویکرد نه‌تنها با واقعیت‌ها در تضاد است، بلکه جفایی در حق تمدن یونان محسوب می‌شود، زیرا آمریکا نمی‌تواند خود را نماینده واقعی تمدن غرب معرفی کند.
نقش ایران در تداوم اندیشه جهانی
سخنگوی وزارت خارجه اشاره کرد که روبیو در سخنانش ناخواسته به حقیقتی بنیادین اعتراف کرده است: تداوم هزارساله تمدن و منش ایرانی. بقائی در این باره توضیح داد که غرب اگر امروز از نظر اندیشه‌ای و معنایی به جایگاه فعلی رسیده است، مدیون اندیشمندان ایرانی و مسلمان است که در دوران تاریک قرون وسطی، آثار یونانی را ترجمه و تفسیر کردند.
او تمدن ایرانی را تمدنی دانست که همواره بر پایه ساختن و پیوند دادن فرهنگ‌ها استقرار یافته و همین ویژگی باعث تداوم آن شده است.
کنایه به مشاوران روبیو و یاد حافظ
بقائی در گستره روز بزرگداشت حافظ شیرازی، با لحنی کنایه‌آمیز از مشاوران وزیر خارجه آمریکا خواست تا یک جلد دیوان حافظ را به روبیو تقدیم کنند تا او با لطافت فرهنگ و تمدن ایرانی آشنا شود. وی حافظ را بخشی جدایی‌ناپذیر از تمدن ایرانی-اسلامی دانست که جایگاهی متمایز در میان شاعران دارد.
به چالش کشیدن منطق تاریخی واشنگتن
سخنگوی وزارت خارجه برای نشان دادن تناقضات موجود در روایت آمریکا، پرسش‌هایی را مطرح کرد که نشان می‌دهد ریشه درگیری‌های جهانی لزوماً تقابل شرق و غرب نبوده است:
- آیا دو جنگ جهانی که میان اروپایی‌ها رخ داد، ناشی از تقابل تمدن شرق و غرب بود؟
- جنگ استقلال آمریکا علیه تمدن ایرانی بود یا در تقابل با انگلستان شکل گرفت؟
- آیا جنایاتی که طی سه سال اخیر رخ داده، نتیجه تقابل ایران با آمریکا است؟
بقائی تأکید کرد کسانی که متن سخنرانی روبیو را تنظیم کرده‌اند، به این تناقضات واقف بوده‌اند اما تعمداً آن‌ها را نادیده گرفتند.
تسلیت به مردم سیستان و بلوچستان
در بخشی دیگر از این نشست، بقائی شهادت نصرت افتخاری، معاون فرهنگی استان سیستان و بلوچستان را تسلیت گفت و وی را نیرویی بومی دانست که در یک عملیات تروریستی به شهادت رسید.
این واکنش‌ها برای مخاطب ایرانی چه معنایی دارد؟
استفاده از اصطلاح «جنگ شناختی» نشان می‌دهد که تقابل ایران و آمریکا از سطح تنش‌های سیاسی به فضای روایت‌سازی و جنگ فرهنگی منتقل شده است. در حالی که واشنگتن تلاش می‌کند با بازتعریف تاریخ، موضع خود را توجیه کند، وزارت خارجه ایران با تکیه بر هویت فرهنگی و پیشینه تاریخی (مانند اشاره به حافظ و نقش مترجمان مسلمان در حفظ آثار یونانی)، سعی دارد مشروعیت ادعاهای آمریکا را به چالش بکشد.