پایان شایعات واگذاری خاک
حواشی اخیر درباره انتقال مالکیت زمین‌های ایران به افغانستان، در نشست خبری بقایی مورد بررسی قرار گرفت. وی صراحتاً اعلام کرد که هرگونه برداشت مبنی بر واگذاری خاک ایران به هیچ عنوان مقدور نیست و ادعاهای مطرح‌شده، نتیجه برداشت نادرست از سخنان یکی از نمایندگان مجلس است.
تفاوت میان مالکیت و رویه‌های اجاره‌ای
به گفته بقایی، آنچه در جریان بوده نه واگذاری خاک، بلکه اشاره به یک رویه بین‌المللی است. در این سازوکار، کشورهایی که محصور در خشکی هستند و دسترسی مستقیم به دریا ندارند، برای تجارت و تردد به آب‌های آزاد، از تسهیلات کشورهای همسایه استفاده می‌کنند. ایران نیز در گذشته از این رویه استفاده کرده و در آینده نیز ممکن است از این امکان بهره ببرد.
در واقع، موضوع مورد بحث تنها محدود بهاجاره تسهیلات ترانزیتیاست، نه تغییر در مرزها یا واگذاری مالکیت زمین. این سازوکار اجازه می‌دهد کشورهای محصور در خشکی بدون نیاز به تملک خاک، از مسیرهای ترانزیتی برای رسیدن به بنادر استفاده کنند.
اصول کلی تعاملات ترانزیتی ایران
- عدم امکان واگذاری هرگونه بخشی از خاک ملی تحت هر شرایطی.
- بهره‌گیری از قراردادهای اجاره‌ای برای تسهیل دسترسی کشورهای محصور در خشکی به دریا.
- تطبیق رویه‌های ترانزیتی با استانداردهای پذیرفته‌شده جهانی.
این خبر برای مخاطب ایرانی چه معنایی دارد؟
مسائل مربوط به مرزها و حاکمیت ملی در افکار عمومی ایران حساسیت بالایی دارد. تفکیک میان «واگذاری خاک» (که یک خط قرمز سیاسی است) و «اجاره تسهیلات ترانزیتی» (که یک فعالیت اقتصادی-تجاری است)، برای جلوگیری از هرگونه تنش اجتماعی ضروری بود.
ایران به دلیل موقعیت استراتژیک خود، نقش کلیدی در ترانزیت کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان به دریا دارد. شفاف‌سازی این موضوع نشان می‌دهد که دولت بر روی توسعه مسیرهای تجاری تأکید دارد، اما این توسعه هرگز به قیمت تغییر در مالکیت ارضی صورت نمی‌گیرد.