تغییر استراتژی جهانی؛ فرار از وابستگی به تنگه هرمز
تحولات اخیر در آبراه استراتژیک تنگه هرمز، امنیت انرژی را به یکی از دغدغه‌های اصلی اقتصاد جهانی تبدیل کرد. محمود خاقانی، مدیرکل پیشین وزارت نفت و کارشناس حوزه انرژی، معتقد است وابستگی شدید به مسیرهای محدود انتقال انرژی، امنیت اقتصادی کشورها را با مخاطره جدی روبه‌رو می‌کند. همین موضوع باعث شد بسیاری از کشورهای جهان، به‌ویژه اروپایی‌ها، نگاه خود را به سوختهای فسیلی تغییر دهند و برای کاهش ریسک، روی انرژیهای تجدیدپذیر سرمایه‌گذاری کنند.
از دیدگاه خاقانی، اهمیت تنگه هرمز برای ایران تنها به عبور نفتکش‌ها ختم نمی‌شود؛ این منطقه در معادلات سیاسی و امنیتی جهان نقشی تعیین‌کننده دارد. اما نکته کلیدی اینجاست که در بلندمدت، این تنش‌ها می‌تواند مسیرهای تأمین نفت و گاز را تغییر دهد و تقاضا برای سوختهای سنتی را کاهش دهد.
زمان‌بندی بازسازی؛ شکاف میان ایران و همسایگان
بسیاری تصور می‌کنند با پایان درگیری‌های نظامی، بازار انرژی بلافاصله به حالت عادی بازمی‌گردد، اما واقعیت پیچیده‌تر است. آسیب‌های وارد شده به تأسیسات تولید، پالایشگاه‌ها و شبکه‌های انتقال انرژی، بازگشت به شرایط پیشین را دشوار می‌کند. در این زمینه، تفاوت زمانی قابل‌توجهی میان کشورهای منطقه دیده می‌شود:
- کشورهای حاشیه خلیج فارس:جبران خسارات و بازسازی ظرفیت‌ها احتمالاً حدود یک سال زمان می‌برد.
- ایران:بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده در ایران ممکن است بین پنج تا ۱۰ سال به طول بینجامد.
موانع پنهان پس از برقراری صلح
پایان جنگ لزوماً به معنای بازگشت فوری عرضه نفت یا کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل نیست. حتی در صورت برقراری صلح، بازار انرژی با مجموعه‌ای از محدودیت‌های ساختاری دست‌وپنجه نرم می‌کند. مواردی چون:
- تأمین بیمه برای نفتکش‌ها
- ارزیابی‌های مداوم خطرات امنیتی
- محدودیت‌های تولید و پالایش
- هزینه‌های بالای حمل‌ونقل دریایی در مناطق متلاطم
در نهایت، ایران برای بازگشت به سطح صادرات پیشین با چالش‌های جدی روبه‌رو است؛ چرا که در دوران اختلال عرضه، بخشی از سهم بازار ایران ممکن است به رقبا واگذار شده باشد.
این تحلیل برای اقتصاد ایران چه معنایی دارد؟
این گزارش هشدار می‌دهد که ایران با یک ریسک دوگانه مواجه است. از یک سو، تخریب زیرساخت‌ها در ایران زمان بازسازی بسیار طولانی‌تری نسبت به همسایگان دارد و از سوی دیگر، دنیا در حال حرکت به سمتی است که دیگر به شدت به نفت وابسته نباشد. اگر بازسازی ۱۰ ساله زیرساخت‌های ایران با گذار جهانی به انرژیهای پاک همزمان شود، احتمالاً ایران با بازاری کوچک‌تر و رقابت سخت‌تر برای صادرات نفت روبه‌رو خواهد شد.