مارکو روبیو و بازی با تاریخ؛ از لشکرکشی خشایارشا تا دکترین «اول آمریکا»

روایت سیاسی در سایه آکروپولیس

مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، در ۷ اکتبر ۲۰۲۶ در آتن، تریبونی را انتخاب کرد که حافظه تاریخی یونان را زنده می‌کند. او در میان ستون‌های سنگی آکروپولیس، سخنانی آورد که در آن تاریخ باستان را به ابزاری برای تبیین سیاست‌های امروز تبدیل کرد. روبیو در این سخنرانی به لشکرکشی خشایارشا در ۴۸۰ سال پیش از میلاد اشاره کرد و از سپاه هخامنشیان که به سوی یونان حرکت کردند و معابدی که در آتش سوختند، سخن گفت.

او این روایت تاریخی را صرفاً یک یادآوری ساده از جنگ‌های باستانی نمی‌دید، بلکه شعله‌های جنگ ۲۵ قرن پیش را به سیاست‌های فعلی آمریکا پیوند زد تا هویت غرب و جایگاه ایالات متحده در جهان را بازتعریف کند.

پیوند ارزش‌های باستانی با دکترین «اول آمریکا»

روبیو در سخنرانی خود تلاش کرد مفاهیمی چون شجاعت، وفاداری و وظیفه ملی را که ریشه در تمدن‌های یونان و روم دارد، با رویکرد سیاسی «اول آمریکا» (America First) گره بزند. هدف او از این پیوند، ارسال پیامی صریح به جهان بود: غرب باید برای حفظ جایگاه جهانی خود، به هویت ریشه‌ای‌اش بازگردد و قدرت ملی را بدون پرده‌پوشی دنبال کند.

محورهای اصلی سخنرانی روبیو را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:

• بازخوانی تضاد تمدنی میان شرق و غرب از طریق جنگ‌های ایران و یونان.
• استفاده از میراث یونان و روم به عنوان پلی برای تعریف هویت سیاسی امروز غرب.
• توجیه دنبال کردن قدرت ملی آمریکا با تکیه بر ارزش‌های دفاعی باستان.

تضاد روایت‌های تاریخی و واقعیت‌های نظامی

انتخاب یک فصل خاص از تاریخ ایران و یونان توسط روبیو، واکنش‌های تندی را در ایران برانگیخته است. منتقدان معتقدند او با برجسته کردن تصویر «مهاجم شرقی» در تاریخ باستان، سعی دارد روایتی سیاسی بسازد که تداوم تمدنی غرب را در برابر شرق تعریف کند.

اما پرسش بنیادین اینجاست که چرا وزیر خارجه آمریکا در حالی که از آتش جنگ‌های ۲۵ قرن پیش سخن می‌گوید، از حضور نظامی فعلی ایالات متحده در غرب آسیا سکوت می‌کند. منتقدان تأکید دارند که در حالی که روبیو به ویرانه‌های آکروپولیس چشم دوخته، سایه پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه‌ای که مردمش هنوز هزینه منازعات قدرت‌های بزرگ را می‌پردازند، به حاشیه رانده شده است تا روایت «دفاع از تمدن» جایگزین واقعیت‌های مداخلات نظامی امروز شود.

این روایت تاریخی چه معنایی دارد؟

استفاده مارکو روبیو از تاریخ باستان در یک سفر دیپلماتیک، نشان‌دهنده تغییر لحن ایالات متحده از زبان دیپلماسی کلاسیک به زبان «هویت‌محور» است. او با تبدیل تاریخ به سلاح، سعی دارد سیاست‌های سخت‌گیرانه و قدرت‌طلبانه آمریکا را نه به عنوان تصمیمات سیاسی گذرا، بلکه به عنوان تداوم یک رسالت تمدنی معرفی کند.

برای مخاطب ایرانی، این سخنان یادآور این نکته است که در نگاه برخی مقامات ارشد آمریکا، تاریخ نه برای درک متقابل، بلکه برای ایجاد تخوم تضاد و توجیه مواضع استراتژیک امروز به کار گرفته می‌شود.