کتابخانه به مثابه سپر روانی در برابر جنگ
وقتی شهرها درگیر حملات نظامی می‌شوند و فشارات روانی بر جامعه اثر می‌گذارد، فرهنگ کتاب‌خوانی می‌تواند به عنوان ابزاری برای بازگشت به آرامش عمل کند. در مقاطع بحرانی سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ که حملات دشمن آمریکایی-صهیونیستی منجر به فشارات روانی گسترده‌ای بر هموطنان شد، کتابخانهها به پناهگاهی امن برای افرادی تبدیل شدند که به دنبال راهی برای خروج از فضای پرتلاطم جنگ بودند.
کتابداران در استان‌های مختلف با ترکیب تخصص و خلاقیت، تلاش کردند تا مدیریت جامعه اعضا را در بازه‌های زمانی دشواری مثل «جنگ دوازده روزه» و «جنگ رمضان» به گونه‌ای پیش ببرند که کتابخانه نه فقط مکانی برای امانت کتاب، بلکه مرکزی برای بازیابی روحی باشد.
تجربه بندرعباس و تراژدی میناب
استان هرمزگان به دلیل موقعیت استراتژیک در تنگه هرمز، بیش از بسیاری از نقاط کشور با فضای جنگی مواجه بوده است. طیبه برخورداری، مسئول کتابخانه عمومی شیخ جعفر زمانی تختی در بندرعباس که از سال ۱۳۹۵ در این نهاد فعالیت می‌کند، یکی از فعالان این حوزه است. او در شرایط بحرانی با چالش‌های سنگینی روبرو بود، بهویژه پس از حوادث دلخراشی که دانش‌آموزان مدرسه شجره طیبه در میناب را هدف قرار داد.
بر اساس تجربیات عملی در این منطقه، اقدامات زیر برای تقویت روحیه مقاومت و کاهش اضطراب اعضا به کار گرفته شد:
- تبدیل فضای کتابخانه به محیطی امن برای تخلیه روانی شهروندان.
- مشارکت دادن فعالانه اعضا در برگزاری برنامههای کتابخانه برای ایجاد حس کنترل و تاثیرگذاری.
- استفاده از سلاح کتاب برای مقابله با یأس و تقویت روحیه ایستادگی در برابر بحران‌ها.
این رویکرد نشان می‌دهد که مدیریت صحیح کتابخانه در شرایط جنگی، می‌تواند اثرات مخرب حملات روانی را کاهش دهد و پیوند میان مردم و مراکز فرهنگی را در سخت‌ترین شرایط تقویت کند.
این خبر برای جامعه فرهنگی ایران چه معنایی دارد؟
این گزارش نشان می‌دهد که کتابخانهها در ایران تنها مراکز آموزشی یا آرشیوهای کاغذی نیستند، بلکه در زمان‌های بحران، نقش «زیرساخت‌های اجتماعی» را ایفا می‌کنند. برای مردم مناطقی که در معرض تنش‌های امنیتی هستند (مانند جنوب کشور)، دسترسی به مراکز فرهنگی به معنای داشتن ابزاری برای تاب‌آوری روانی است.
در واقع، تبدیل شدن کتابخانه به پناهگاه امن، گویای این واقعیت است که در زمان جنگ، نیاز جامعه به حمایت‌های غیرنظامی و فرهنگی به اندازه نیازهای مادی اهمیت می‌یابد تا از فروپاشی روانی جامعه جلوگیری شود.