اعداد تکان‌دهنده ناترازی انرژی
ایران با شکاف عمیقی در تراز انرژی مواجه است. کسری روزانه ۳۰۰ میلیون مترمکعب گاز طبیعی و ناترازی ۲۵ میلیون لیتری بنزین، فشار شدیدی بر اقتصاد وارد کرده است. این وضعیت در تابستان‌ها با شکاف ۱۸ هزار مگاواتی در اوج بار برق تشدید میشود و در نهایت منجر به خاموشی‌های تحمیلی برای صنایع استراتژیک میشود.
بیشترین ضربه این ناترازی را صنایع مادر می‌خورند. بخش‌های فولاد، پتروشیمی و سیمان در فصول سرد و گرم سال، به دلیل اولویت‌بندی مصرف، با قطع اجباری برق و گاز روبرو می‌شوند که این موضوع تولید ملی را با مخاطره جدی قرار داده است.
تله راندمان پایین خودروهای درون‌سوز
بخش حملونقل جاده‌ای و شهری، یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان انرژی در کشور است. پیش‌بینی میشود تا سال ۱۴۰۵، این بخش بیش از یک‌چهارم کل انرژی نهایی مصرفی ایران را به خود اختصاص دهد. اما مشکل اصلی در کیفیت مصرف است؛ راندمان حرارتی خودروهای درون‌سوز داخلی کمتر از ۲۲ درصد است، یعنی بخش بزرگی از سوخت گران‌قیمت به جای حرکت، به صورت گرما تلف میشود.
- مصرف روزانه بنزین: ۱۲۵ میلیون لیتر
- مصرف روزانه گازوئیل: ۶۵ میلیون لیتر
- میزان هدررفت سالانه: بیش از ۱۷ میلیارد لیتر سوخت (بالاتر از استانداردهای جهانی)
- ناوگان فرسوده: بیش از ۱۲ میلیون دستگاه خودروی قدیمی و کم‌بازده
برقیسازی؛ اهرمی برای آزادسازی ظرفیت صادراتی
انتقال تقاضای حامل‌های انرژی از سوخت‌های ماید به سمت الکتریسیته متمرکز، تنها یک تغییر تکنولوژیک نیست، بلکه یک استراتژی اقتصادی است. با کاهش اتکا به بنزین و گازوئیل در بخش حملونقل، ایران می‌تواند دارایی‌های هیدروکربوری خود را به جای سوزاندن در موتورهای کم‌بازده، به بازارهای جهانی صادر کند.
محاسبات نشان می‌دهد که بازآرایی سبد انرژی و برقیسازی ناوگان می‌تواند ظرفیت صادراتی کشور را تا ۲۰ میلیارد دلار افزایش دهد و همزمان فشار را از روی شبکه برق و گاز بردارد تا صنایع تولیدی از چرخه خاموشی‌های اجباری خارج شوند.
این تحول برای اقتصاد ایران چه معنایی دارد؟
برای مخاطب ایرانی، این موضوع به معنای پایان دوران کسری بنزین در جایگاه‌ها و کاهش احتمال قطعی برق در تابستان‌ها است. وقتی بخش بزرگی از ناوگان حملونقل از سوخت‌های مایع به سمت برق حرکت کند، فشار بر واردات بنزین یا تولید داخلی آن کاهش می‌یابد و این منابع می‌تواند صرف صادرات ارزی شود.
همچنین، این تغییر مسیر باعث میشود صنایع بزرگی که اشتغال‌زای هستند، به جای تعطیلی‌های دوره‌ای، با جریان پایدار انرژی فعالیت کنند. در واقع برقیسازی ناوگان، پلی است برای تبدیل «اتلاف سوخت در ترافیک» به «رشد تولید در کارخانه‌ها».