تغییر رویکرد از روابط سنتی به مشارکت استراتژیک
سران کشورهای روسیه، ترکمنستان، آذربایجان، بلاروس، قرقیزستان، قزاقستان، تاجیکستان و ازبکستان به همراه نخست‌وزیر ارمنستان، در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند که روابط این کشورها باید از چارچوب‌های قدیمی عبور کند. آن‌ها اعلام کردند که پایه و اساس روابط تاریخی این منطقه، یعنی «اعلامیه آلما-آتا»، اکنون باید به الگویی جدید تبدیل شود تا همکاریهای سودمند متقابل و روابط دوستانه بر اساس برابری حاکمیتی تضمین شود.
این رهبران معتقدند در فضای دگرگون‌شده روابط بین‌الملل، اتحادیه کشورهای مستقل مشترکالمنافع باید به عنوان بستری منحصر‌به‌فرد برای گفتگو عمل کند؛ جایی که تعاملات بر اساس احترام متقابل و اصول برابری پیش برود.
تمرکز بر امنیت مرزی و مبارزه با جرایم فراملی
کشورهای عضو این اتحادیه با اشاره به ساختارهای قانونی و نهادی موجود، اعلام کردند که این چارچوب‌ها بستری مناسب برای تأمین امنیت در منطقه اوراسیا فراهم می‌کند. آن‌ها فهرست گسترده‌ای از چالش‌های امنیتی را شناسایی کردند که نیازمند همکاریهای تنگاتنگ‌تر است. این حوزه‌ها عبارتند از:
- تقویت امنیت مرزی و پیشگیری از جرایم سایبری
- مبارزه با تروریسم بین‌المللی و جرایم فراملی
- مقابله با قاچاق غیرقانونی اسلحه، مواد مخدر و انسان
- جلوگیری از پولشویی و مبارزه با فساد اداری
- مدیریت مهاجرت‌های غیرقانونی و واکنش‌های اضطراری در بحران‌ها
تسهیل تجارت آزاد و تولیدات مشترک
علاوه بر مسائل امنیتی، سران کشورهای عضو اراده خود را برای تقویت روابط سیاسی، فناوری و فرهنگی-بشردوستانه اعلام کردند. یکی از محورهای اصلی این توافق، بهبود کارایی تجارت آزاد در حوزه کالا و خدمات است. هدف نهایی این همکاری‌ها، ارائه محصولات تولید مشترک به بازارهای منطقهای و بین‌المللی است تا بهره‌وری اقتصادی کشورهای عضو افزایش یابد.
این تحرکات برای ایران چه معنایی دارد؟
ایران به دلیل همسایگی با چندین کشور عضو این اتحادیه و تلاش برای تبدیل شدن به قطب ترانزیتی در مسیر شرق به غرب، مستقیماً از ثبات و گسترش همکاریهای اقتصادی در اوراسیا سود می‌برد. هرگونه تقویت در زیرساخت‌های تجارت آزاد و امنیت مرزی در این منطقه، می‌تواند مسیرهای تجاری ایران را با کشورهای آسیای میانه هموارتر کند.
همچنین، توجه این کشورها به مبارزه با جرایم فراملی و قاچاق مواد مخدر در مرزهای اوراسیا، با اولویت‌های امنیتی ایران در منطقه همسو است و می‌تواند منجر به هماهنگی‌های بیشتر در سطح منطقهای شود.