شالوده سازوکار CIS+1 و حوزه‌های هدف
رئیس‌جمهور ایران در این نشست با تأکید بر پیوندهای تاریخی و جغرافیایی، جمهوری اسلامی ایران را بخشی طبیعی از جغرافیای به‌هم‌پیوسته منطقه دانست. او پیشنهاد ایجاد سازوکار «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع به‌علاوه ایران» (CIS+1) را برای تبدیل تعاملات سیاسی به نتایج ملموس ارائه کرد.
پزشکیان ظرفیت‌های این همکاری‌های پیشنهادی را در محورهای زیر برشمرد:
- توسعه زیرساخت‌های ترانزیت و انرژی
- گسترش تجارت و سرمایه‌گذاری‌های مشترک در بخش معدن
- تبادل فناوری و همکاری در حوزه‌های آب و محیط‌زیست
- تقویت گردشگری و ارتباطات علمی و فرهنگی
امنیت منطقه‌ای و نقد دیپلماسی تحت فشار
رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود به تحولات امنیتی منطقه و حملات آمریکا و اسرائیل به ایران اشاره کرد. او صراحتاً اعلام کرد که ایران همواره بر اصل گفتگو تأکید دارد، اما این رویکرد تنها زمانی کاربرد دارد که در سایه زور و فشار نباشد.
او امنیت و ثبات منطقه را «تجزیه‌ناپذیر» توصیف کرد و هشدار داد که استفاده ابزاری از تجارت برای پیشبرد اهداف سیاسی، تنها یک مسئله دوجانبه نیست، بلکه کل روند توسعه و رشد منطقه را با مخاطره مواجه می‌کند.
افق‌های اقتصادی و چالش‌های اجرایی
طرح CIS+1 در حالی مطرح می‌شود که ایران برای کاهش وابستگی به شرکای سنتی، به دنبال متنوع‌سازی بازارهای هدف است. توسعه مسیرهای تجاری و افزایش همکاری‌های تولیدی در این چارچوب می‌تواند تاب‌آوری اقتصاد ایران را در برابر تحریم‌ها افزایش دهد.
از منظر عملیاتی، دستیابی به توافقات در این سازوکار می‌تواند زمینه بررسی روش‌های تسویه حساب با ارزهای ملی و کاهش هزینه‌های ارزی تجارت را فراهم کند؛ هرچند در اظهارات رسمی رئیس‌جمهور، توافق قطعی برای سازوکار پولی یا تسویه غیردلاری ذکر نشده است. تبدیل این پیشنهاد به واقعیت، مستلزم تدوین برنامه‌های اجرایی دقیق توسط دستگاه‌های مسئول و شناسایی پروژه‌های مشترک در کوتاه‌مدت است.