علیاکبر صالحی شامگاه پنج‌شنبه ۱۶ مهرماه در مراسم بیستویکمین دوره اعطای جایزه دکتر تقی ابتکار، ضمن گرامیداشت یاد شهدای کشور و جان‌باختگان حوادث اخیر، به بررسی مفاهیمی چون صلح، جنگ و مسئولیت انسان در قبال محیط زیست پرداخت.
پیوند علم و مسئولیت اجتماعی در منش دکتر ابتکار
صالحی با مرور سال‌های نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی و آشنایی خود با مرحوم دکتر تقی ابتکار، او را شخصیتی علمی و دغدغه‌مند توصیف کرد. به باور او، دکتر ابتکار در حوزه محیط زیست تنها به دانش تخصصی اکتفا نکرد و نگاهی انسانی و معرفتی به این مسائل داشت. وی تأکید کرد که یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های دکتر ابتکار، تفکیک نکردن دانش از مسئولیت‌های اجتماعی و اخلاقی بود.
رئیس بنیاد ایران‌شناسی به ظرفیت بالای دکتر ابتکار در شنیدن دیدگاه‌های متفاوت اشاره کرد و گفت او حتی در بحث‌های جدی و سیاسی، آرامش و گشاده‌رویی خود را حفظ می‌کرد؛ خصلتی که صالحی آن را برای جامعه علمی و مدیران امروز آموزنده دانست.
کالبدشکافی مسیر جنگ و صلح
در بخش دیگری از سخنان خود، صالحی به تحلیل چرخه شکل‌گیری جنگ‌ها پرداخت. او معتقد است جنگ‌ها لزوماً با الگویی واحد آغاز نمی‌شوند؛ گاهی یک حادثه پیش‌بینی‌نشده جرقه درگیری را می‌زند و گاهی جنگ نتیجه روندی طولانی از تصمیم‌ها و سوءبرداشت‌هاست. از این رو، بی‌توجهی به نشانه‌های اختلاف و ناتوانی در مدیریت سوءتفاهمها می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای به دنبال داشته باشد.
صالحی هشدار داد که در روابط بین‌الملل، یک زنجیره خطرناک وجود دارد که می‌تواند از یک اتفاق ساده به یک اقدام ویرانگر تبدیل شود. این زنجیره به ترتیب شامل مراحل زیر است:
- سوءتفاهم
- سوءرفتار
- سوءلفاظی
- سوءتعامل
- سوءبرداشت
- سوءاقدام
او در پایان بر ضرورت تدبیر و عقلانیت تأکید کرد و گفت در مناسبات بین‌المللی نباید یک طرف همواره خود را محق و طرف مقابل را به‌طور مطلق مقصر بداند. شناخت دقیق شرایط و توجه به دیدگاه‌های طرف مقابل، تنها راه جلوگیری از این زنجیره تخریبی است.