ضرورتی فراتر از یک ثبت ساده
هرمزگان صرفاً یک واحد جغرافیایی در جنوب ایران نیست، بلکه قرن‌هاست که در نقطه تلاقی مسیرهای دریایی، تجارت جهانی و مهاجرت‌های انسانی قرار دارد. این موقعیت راهبردی، مجموعه‌ای از دانش و تجربه را پدید آورده که بخش بزرگی از آن هنوز در حافظه جمعی مردم یا در منابع پراکنده باقی مانده است. محمدرضا تولایی، استاد ادبیات هرمزگان، معتقد است پیش از هر اقدامی باید پرسید چه مقدار از دانسته‌های فعلی ما درباره این استان، دقیق، مستند و قابل ارجاع است.
جای خالی یک مرجع جامع و علمی
بررسی وضعیت فعلی اطلاعات مربوط به استان نشان می‌دهد که بخش مهمی از تاریخ، جغرافیا و تحولات اجتماعی هرمزگان به صورت غیرمنسجم ثبت شده است. این پراکندگی باعث شده تا اطلاعات ارزشمند در معرض فراموشی قرار بگیرند. تدوین یک دانشنامه جامع می‌تواند این گسست را ترمیم کند و اطلاعات را در قالبی منظم برای گروه‌های زیر آماده سازد:
- پژوهشگران و دانشجویان تاریخ و فرهنگ
- مدیران شهری و برنامه‌ریزان فرهنگی
- معلمان و دانش‌آموزان برای آشنایی با هویت بومی
- عموم علاقه‌مندان به میراث جنوب ایران
از کیش تا رودان؛ نقشه‌ای از هویت
هویت هرمزگان در لایه‌های متعددی از تاریخ شکل گرفته است. از جزایر کیش، قشم و هرمز گرفته تا شهرهایی چون بندرلنگه، کنگ، میناب، جاسک، رودان و حاجی‌آباد، هر منطقه روایت خاصی از فرهنگ، زبان و آیین‌های بومی دارد. این تنوع اقوام و گویش‌ها در کنار مشاغل سنتی و مهارت‌های بومی، ثروتی است که باید از حالت شفاهی به حالت مکتوب و اعتبارسنج‌شده تبدیل شود.
هدف نهایی از تدوین این دانشنامه، سازمان‌دهی میراث مادی و معنوی استان است. این اقدام تنها یک پروژه گردآوری اطلاعات نیست، بلکه تلاشی برای مستندسازی هویت یک سرزمین است که قرن‌ها در مرکز توجه تمدن‌های مختلف بوده است تا از این پس، هر پژوهشگری بتواند با اتکا به منبعی معتبر، تصویری دقیق از تحولات اجتماعی و اقتصادی این استان به دست آورد.