مدرسه قرار است نخستین پل ارتباطی کودک با دنیای خارج از خانه باشد. محمدرضا ذوالفقاری در گفت‌وگو با خبرگزاری برنا تأکید کرد که کارکرد بنیادین مدرسه، آمادهسازی کودکان برای حضور فعال در جامعه است، اما متأسفانه در سال‌های اخیر، این نهاد آموزشی به جای تربیت انسان‌های آماده برای زندگی، به ابزاری برای اعزام دانش‌آموزان به دانشگاه تبدیل شده است.
زوال جامعهپذیری در سایه رویکرد دانشگاهمحور
فرآیند جامعهپذیری از طریق چهار محور اصلی خانواده، گروه دوستان، رسانه‌ها و مدرسه شکل می‌گیرد. در این زنجیره، مدرسه جایگاه استراتژیکی دارد زیرا اولین جایی است که کودک از محیط صمیمی و محدود خانوادگی جدا شده و با فضای اجتماعی گسترده‌تر مواجه می‌شود. اما ذوالفقاری هشدار می‌دهد که تمرکز افراطی بر تحصیلات دانشگاهی، این جایگاه را متزلزل کرده است.
هدف از آموزش نباید صرفاً عبور از مدرسه به دانشگاه باشد. بسیاری از دانش‌آموزان ممکن است هرگز وارد محیط دانشگاه نشوند و مستقیماً به بازار کار و جامعه گام بگذارند؛ در چنین شرایطی، اگر مدرسه تنها درس‌های تئوریک و کنکوری را آموزش داده باشد، فرد در مواجهه با واقعیات زندگی فلج خواهد شد.
سقوط مهارت‌های کاربردی در تله کنکور
غلبه نگاه کنکوری بر فضای آموزشی، مدارس را به مراکز تست‌زنی تبدیل کرده است. در این مسیر، آموزش مهارت‌های زندگی به حاشیه رانده شد. ذوالفقاری اشاره می‌کند که مهارت‌های زندگی مفهومی گسترده است و از ساده‌ترین توانایی‌های عملی شروع می‌شود. فقدان این آموزش‌ها باعث شده نسل‌های جدید در ابتدایی‌ترین کارهای روزمره دچار ضعف شوند.
برخی از مهارت‌های فراموش شده در نظام آموزشی عبارتند از:
- توانایی‌های عملی ساده مانند کاشت درخت و گل
- کار با ابزارهای ابتدایی و تعمیرات ساده منزل
- مهارت‌های دستی نظیر اتصال قطعات چوبی یا حتی بستن بند کفش در سنین پایین
- آموزش‌های کاربردی مانند آشپزی و مدیریت امور روزمره در مقاطع بالاتر
پیامدهای اجتماعی فقدان مهارت‌های عملی
این نقص‌ها تنها به کارهای یدی محدود نمی‌شود. ذوالفقاری تأکید می‌کند که مهارت‌های عملی در تعاملات اجتماعی فرد نیز نقش کلیدی دارند. کسی که بلد نیست با ابزارهای محیط اطرافش تعامل کند یا کارهای ساده‌ای را به تنهایی انجام دهد، در موقعیت‌های اجتماعی نیز دچار چالش می‌شود. توانایی کار گروهی، برقراری ارتباط مؤثر با دیگران و قدرت تصمیم‌گیری در لحظات حساس، همگی ریشه در همان آموزش‌های کاربردی دارند که اکنون جای خود را به فرمول‌های تست‌زنی داده‌اند.