نمادهای معماری در یادبود «شکست افغانستان»
این مجموعه یادبود با عنوان «شکست افغانستان در گذر زمان و حافظه» در منطقه اسمولنسک واقع در غرب روسیه ساخته شده است. مرکز ثقل این بنا، سازه‌ای ۱۲ متری به شکل شمع است. طراحان این بنا، قطرات روی شمع را نمادی از ۱۰ سال حضور نظامی شوروی در افغانستان (از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۷) در نظر گرفته‌اند.
عناصر بصری دیگری نیز در این مجموعه به چشم می‌خورد که فضای جنگ را بازسازی می‌کند:
- تکه‌های بزرگ سنگی که یادآور رشته‌کوه‌های هندوکش هستند.
- پیکره‌های سه نظامی شوروی در نقش‌های تک‌تیرانداز، تیربارچی و مخابراتچی.
- مجسمه زنی که در حال دعا برای زنده ماندن سربازان است.
تضاد در آمارهای تلفات انسانی
دولت روسیه آمار رسمی تلفات خود در این جنگ را ۱۵ هزار و ۲۲ نظامی اعلام کرده است. اما وقتی نگاه به سوی افغانستان می‌چرخد، اعداد به شدت تکان‌دهنده می‌شوند. هرچند آمار دقیق قربانیان افغان در دوران حضور شوروی مشخص نیست، اما سازمان ملل متحد در گزارشی در سال ۱۳۶۷، تعداد کشتهشدگان افغان را حدود ۱.۵ میلیون نفر برآورد کرد.
میراث آوارگی و ویرانی زیرساخت‌ها
جنگ شوروی در افغانستان تنها به کشتار نظامیان و غیرنظامیان ختم نشد، بلکه ساختار اجتماعی و فیزیکی این کشور را در هم شکست. خروج نیروهای شوروی در سال ۱۳۶۷، پایان یک دوره نظامی بود اما آغاز دوران سختی برای میلیون‌ها آواره.
کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان اشاره کرده است که تا زمان خروج نیروهای شوروی، حدود ۶.۲ میلیون پناهجوی افغان به پاکستان و ایران پناه برده بودند. علاوه بر بحران انسانی، این جنگ تخریب گسترده‌ای را در زیرساخت‌های حیاتی افغانستان به جای گذاشت که شامل موارد زیر است:
- تخریب گسترده خانه‌های مسکونی و مدارس.
- از بین رفتن مراکز درمانی و بهداشتی.
- ویرانی شبکه‌های آبیاری و جاده‌های ارتباطی.