
دنیایی در خلاف جهت جریان
سیاره GJ 3090 b نظم رایج در کیهان را به چالش کشیده است. این جرم آسمانی به دور ستارهای از نوع کوتولههای M میچرخد؛ ستارههایی که در مقایسه با خورشید کوچکتر و سردتر هستند. اگرچه اندازه این سیاره (تقریباً مشابه نپتون) یا نوع ستاره میزبان بهتنهایی عجیب نیست، اما رفتار حرکتی آن اخترشناسان را شگفتزده کرده است. این سیاره در مداری پسرونده حرکت میکند، meaning اینکه در جهتی کاملاً مخالف با چرخش ستارهاش میگردد.
تضاد با مدلهای تکامل سیارات
در حالت استاندارد، سیارات از دل قرصی از مواد شکل میگیرند که به دور ستاره در حال چرخش است. چون ستاره و این قرص در یک جهت حرکت میکنند، سیارات متولدشده از درون آن نیز معمولاً همان مسیر را طی میکنند. تمام سیارات منظومه شمسی ما از این قاعده پیروی میکنند، اما GJ 3090 b یکی از معدود استثناهایی است که این قاعده را نقض کرده است.
- نوع ستاره:کوتوله M (کوچکتر و سردتر از خورشید)
- اندازه سیاره:تقریباً هماندازه نپتون
- ویژگی کلیدی:مدار پسرونده و انحراف شدید زاویهای
کجی عجیب مدار و معمای شکلگیری
پژوهشگران با تحلیل دقیق دادههای رصدی، مدار این سیاره را در سه بُعد بازسازی کردند. نتایج نشان میدهد این دنیا با شیب ۱۳۶ درجه نسبت به ستاره خود در حال چرخش است. برای درک این تفاوت، کافی است بدانیم مدار هشت سیاره منظومه شمسی تنها چند درجه با صفحه استوایی خورشید اختلاف دارد. در واقع GJ 3090 b نهتنها در جهت مخالف میچرخد، بلکه مدارش زاویهای بسیار تند نسبت به صفحه استوایی ستاره دارد.
دکتر اندرو وینتر، نویسنده اصلی این مقاله از دانشگاه کوئین مری لندن، این منظومه را چشمگیر توصیف میکند. او میگوید وقتی سیارهای نه تنها کج، بلکه در جهت مخالف حرکت میکند، این پرسش بنیادین مطرح میشود که چنین مدار غیرمعمولی اساساً چگونه شکل گرفته است.
پیش از این سیارات پسرونده دیگری در اطراف ستارههای بزرگتر یا در منظومههای دوتایی کشف شده بود، اما مورد GJ 3090 b متفاوت است. ستاره میزبان این سیاره کوچک است و به نظر میرسد تنها همین یک سیاره را در مدار خود دارد؛ موضوعی که باعث میشود تحلیل علت این رفتار غیرعادی پیچیدهتر شود.