تثلیث اعتقادات، اخلاق و اعمال در ساختار اسلام
حجتالاسلام علی ربانی گلپایگانی در آیین آغاز سال تحصیلی مؤسسه امام صادق(ع) قم که با حضور آیت‌الله العظمی سبحانی برگزار شد، از جایگاه علم کلام در نظام آموزشی حوزه سخن گفت. وی ساختار اسلام را بر سه محور اصلی استوار دانست:
- اعتقادات
- اخلاق
- اعمال
به گفته استاد حوزه علمیه قم، علوم دینی به تناسب همین سه بخش شکل گرفته‌اند و هر یک بر حوزه‌ای خاص تمرکز دارند، اما این سه ضلع در کنار یکدیگر تکامل دین را می‌سازند.
چرا علم کلام اولویت دارد؟
ربانی گلپایگانی معتقد است اعتقادات نسبت به اخلاق و اعمال در اولویت قرار دارند. از همین رو، علم کلام که به بررسی باورها و مبانی اعتقادی می‌پردازد، جایگاه ویژه‌ای در میان علوم اسلامی دارد. او این رشته را نه صرفاً یک تخصص، بلکه یکی از علوم پایه و اساسی دانست که هر پژوهشگری برای ورود به دنیای معارف اسلامی به آن نیاز دارد.
پیوند کلام با تفسیر و فقه
بسیاری از علوم اسلامی در مباحث تخصصی خود به مسائل کلامی تکیه می‌کنند. ربانی گلپایگانی برای تبیین این موضوع به دو نمونه اشاره کرد:
- در علم تفسیر:برای درک صحیح آیات، ابتدا باید مباحث مربوط به «سخن خداوند» و ماهیت کلام الهی را از منظر کلامی بررسی کرد.
- در علم فقه:مبحث «تکلیف» و ضرورت امتثال احکام شرعی، ریشه در مبانی اعتقادی و کلامی دارد.
انتخاب مسیر کلام در مقابل فقه و اصول
این مدرس حوزه در بخشی از سخنانش به تجربه شخصی خود پرداخت. وی خاطرنشان کرد در سال‌هایی که بسیاری از هم‌دوره‌ای‌هایش مسیر فقه و اصول را برای تخصص برگزیده بودند، او تصمیم گرفت مسیر علم کلام و مباحث اعتقادی را دنبال کند.
ربانی گلپایگانی در این باره گفت در آن مقطع از آیت‌الله سبحانی درباره این انتخاب پرسش کرد و ایشان بدون تردید تأکید کردند که در این مسیر استوار بماند. این حمایت و راهنمایی، انگیزه‌ای شد تا وی مسیر پژوهش در علم کلام را ادامه دهد و امروز در مراسم آغاز سال تحصیلی، از ضرورت دفاع از عقاید حقه اسلام و مکتب اهل‌بیت(ع) از طریق تحصیل و تحقیق در این رشته سخن بگوید.