۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ نقطه عطفی در حضور نظامی ایالات متحده در غرب آسیا بود. با خروج آخرین نیروهای آمریکایی از عراق و انتقال بخشی از یگان‌های ائتلاف به اردن برای تداوم عملیات علیه داعش، واشنگتن به این نتیجه رسید که حضور پرهزینه زمینی لزوماً به معنای افزایش نفوذ سیاسی نیست. اکنون مرکز ثقل قدرت آمریکا از حضور رزمی مستقیم به سمت یک «قدرت شبکه‌ای» منتقل شده است.
جایگزینی چک‌های مالی با چک‌های نظامی
باید میان کاهش حضور نظامی و کاهش نفوذ تفکیک قائل شد. سربازان آمریکایی خاک عراق را ترک می‌کنند، اما زیرساخت‌های نفوذ واشنگتن باقی می‌ماند. آمریکا قصد دارد از طریق ابزارهای زیر، حضور خود را بازتعریف کند:
- تداوم فعالیت‌های سفارت و همکاری‌های اطلاعاتی
- تسهیل فروش تسلیحات و آموزش‌های نظامی
- به‌کارگیری ابزارهای مالی و تحریم‌های اقتصادی
- تقویت همکاری‌های دوجانبه و فناورانه
در واقع، واشنگتن از عراق خارج نمی‌شود، بلکه نوع حضورش را تغییر می‌دهد تا پایگاه‌ها کوچک‌تر و شبکه‌های نفوذ گسترده‌تر شوند.
سیاست فشار حداکثری در لباس جدید
دولت ترامپ کاهش حضور نظامی را با کاهش فشار بر ایران گره نزده است. سیاست «فشار حداکثری» همچنان محور اصلی تصمیمات واشنگتن است. در این پارادایم جدید، آمریکا برای محدود کردن منابع مالی ایران و شبکه‌های منطقه‌ای‌اش، مسیر نظام مالی عراق را هدف قرار داده است. اهرم‌های غیرنظامی، اقتصادی و فناورانه اکنون جایگزین نیروی نظامی شده‌اند تا فشار بر تهران تداوم یابد.
چالش‌های بغداد در فضای پس از خروج
این تغییر وضعیت، عراق را در موقعیتی حساس قرار می‌دهد. از یک سو، خروج آمریکا فرصتی است تا بغداد استقلال تصمیمات امنیتی خود را افزایش دهد و ثابت کند بدون تکیه بر قدرت خارجی قادر به اداره امنیت داخلی است. از سوی دیگر، دولت مرکزی با پرسش دشواری روبه‌رو است: آیا می‌تواند میان گروه‌های مسلح، نیروهای امنیتی و جریان‌های سیاسی داخلی تعادل برقرار کند؟
بغداد اکنون در میانه‌ای پیچیده ایستاده است؛ جایی که باید هم‌زمان با نفوذ ایران، روابط امنیتی با آمریکا، منافع ترکیه در شمال، مسئله کردها و بقایای داعش کنار بیاید.
تغییر میدان نبرد برای ایران
کاهش حضور نظامی آمریکا در همسایگی ایران، از نظر استراتژیک و نمادین یک پیروزی برای تهران محسوب می‌شود و فضای نفوذ را بازتر می‌کند. اما این اتفاق به معنای پایان رقابت با واشنگتن نیست. میدان تقابل حالا از پادگان‌ها و موشک‌ها به بانک‌ها، تحریم‌ها و عرصه‌های سیاسی منتقل شده است.