درس‌هایی از شرق و جنوب؛ ساختار به جای شخصیت
تجربه کشورهای آسیایی و آمریکای جنوبی نشان می‌دهد مسیر توسعه بسیار پیچیده‌تر از مفاهیمی چون «شخصیت ملی» است. هند نمونه‌ای بارز از این موضوع است. این کشور با وجود تنوع گسترده زبانی، مذهبی و قومی، در دهه‌های اخیر رشد قابل‌توجهی را تجربه کرده است. این پیشرفت نتیجه‌ی اصلاحات اقتصادی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و گسترش خدمات فناوری است.
بانک جهانی در ارزیابی‌های اخیر خود برای آینده هند، بر محورهای زیر تأکید دارد:
- اجرای اصلاحات ساختاری جامع
- توسعه سرمایه انسانی و زیرساخت‌ها
- جذب سرمایه‌گذاری خصوصی و ایجاد اشتغال
مدل چین؛ ظرفیت دولت و ادغام جهانی
چین مسیر متفاوتی را طی کرد. در اینجا رشد اقتصادی حاصل ترکیبی از ظرفیت بالای دولت، سرمایه‌گذاری‌های سنگین در تولید و ادغام هوشمندانه در اقتصاد جهانی بود. تجربه چین ثابت کرد که رشد اقتصادی لزوماً با آزادی‌های فردی یا سیاسی هم‌مسیر نیست. با این حال، حتی در مدل چینی نیز بانک جهانی اکنون بر ضرورت تحول در نقش دولت، ثبات مقررات و تقویت حاکمیت قانون تأکید می‌کند تا توسعه متوقف نشود.
برزیل و متغیر بودن نتایج توسعه
برزیل ثابت می‌کند که حتی در یک کشور واحد، نمی‌توان عملکرد اقتصادی را به یک «شخصیت ملی ثابت» نسبت داد. نوسانات اقتصادی برزیل در دوره‌های مختلف، مستقیماً با تغییر سیاست‌های عمومی، ظرفیت نهادها و ساختارهای اقتصادی گره خورده است. این یعنی قواعد و نهادها در طول زمان تغییر می‌کنند و نتایج توسعه را دگرگون می‌سازند، فارغ از اینکه شخصیت مردم چه باشد.
، دیدگاه‌های آمارتیا سن در کتاب «توسعه یعنی آزادی» اهمیت می‌یابد. سن استدلال می‌کند که توسعه را نباید صرفاً در رشد درآمدها یا ویژگی‌های فرهنگی جست‌وجو کرد، بلکه توسعه واقعی در گسترش آزادی‌های اساسی و توانمندی‌های انسانی نهفته است.