از تعریف کلاسیک تا تکامل دیجیتال
شبکههای اجتماعی یا رسانههای اجتماعی، در سادهترین تعریف، بسترهایی دیجیتال هستند که به کاربران اجازه میدهند محتوا تولید کنند و در شبکهای از روابط آنلاین با افراد یا گروههای مختلف تعامل داشته باشند. این ابزارها در ابتدا به عنوان محیطهایی برای ارتباطات ساده شناخته میشدند، اما به سرعت به زیرساختی برای بازتعریف روابط انسانی تبدیل شدند.
دانا بوید و نیکول الیسون در پژوهش کلاسیک خود، شبکههای اجتماعی آنلاین را خدمات وبمحوری تعریف کردند که به افراد امکان ساخت پروفایل، مشخصکردن ارتباطات و مشاهده شبکه ارتباطی خود و دیگران را میدهد. هرچند این تعریف در زمان خود دقیق بود، اما با گذشت زمان و تغییر ماهیت تکنولوژی، مرزهای این پلتفرمها جابهجا شد.
ادغام پلتفرمها و تغییر کارکردها
امروز دیگر نمیتوان به راحتی میان یک پیامرسان، یک شبکه اجتماعی و یک پلتفرم ویدئویی تمایز قائل شد. این ابزارها در هم ادغام شدهاند و قابلیتهای متعددی را در یک محیط واحد جمع کردهاند. در حال حاضر، کاربر میتواند در یک پلتفرم واحد به کارهای زیر بپردازد:
- ارسال پیامهای متنی و صوتی در لحظه
- انتشار عکس، ویدئو و پخش زنده (Live)
- خرید و فروش کالا و خدمات
- دسترسی به محتوای آموزشی و ایجاد گروههای تخصصی
رابطه دوطرفه؛ جامعه و فضای مجازی
رابطه میان شبکههای اجتماعی و جامعه را نمیتوان یکطرفه دانست. جامعه با تمام ارزشها، هنجارها، زبان و الگوهای رفتاریاش، وارد فضای آنلاین میشود. کاربران در واقع نگرشها و تجربههای اجتماعی خود را در این پلتفرمها بازتولید میکنند و گاهی حتی آنها را بازتعریف میکنند.
در مقابل، شبکههای اجتماعی نیز ابزاری قدرتمند برای تغییر هستند. این پلتفرمها بر شیوه انتشار اطلاعات، نحوه شکلگیری گروههای اجتماعی و حتی ارائه هویت فردی اثر میگذارند. در واقع، شبکههای اجتماعی فضایی جدا از زندگی واقعی نیستند، بلکه بازتابی دیجیتال از جامعهاند که همزمان در حال تغییر دادن واقعیتهای فیزیکی هستند. همین دلیل است که بررسی این رابطه در سالهای اخیر به یکی از محورهای اصلی علوم ارتباطات و جامعهشناسی تبدیل شده است.