سومین نشست از سلسله جلسات «نظام نوین تأمین‌اجتماعی، چیستی، چرایی و چگونگی» با حضور مدیران ارشد، پژوهشگران و کارشناسان این حوزه برگزار شد. در این نشست، ابراهیم صادقی‌فر، رئیس موسسه کار و تأمین‌اجتماعی، به نقد ساختار فعلی پرداخت و تأکید کرد سازمان تأمین اجتماعی نتوانسته است با انعطاف‌پذیری لازم، ورودی‌های جدید را جذب کند و همین موضوع منجر به ایجاد ناترازی مالی شده است.
ریشه‌های ناترازی و چالش جمعیت
صادقی‌فر در تحلیل خود، مسائل حوزه تأمین اجتماعی را در ۱۰ محور شناسایی کرد. او نخستین و حیاتی‌ترین محور را «جمعیت» دانست. به گفته وی، برای خروج از وضعیت فعلی ناترازی، باید نگاهی جامع به مسائلی چون سالمندی، قواعد بیمه، تعهدات و حکمرانی داشت. این عوامل در کنار هم، فشار مالی بر صندوق‌ها را افزایش داده‌اند.
منطق اقتصادی و عملکرد صندوق‌ها
رئیس موسسه کار و تأمین‌اجتماعی معتقد است بررسی منطق اقتصادی صندوق‌ها برای حل بحران ضروری است. او متغیرهایی را برشمرد که مستقیماً بر پایداری مالی اثر می‌گذارند:
- تعداد بیمه‌پردازان فعال و سطح دستمزدهای دریافتی.
- میزان حق‌بیمه پرداختی و گسترش اشتغال رسمی.
- میزان تعهدات دولت به سازمان.
- بازده سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته.
آمارها؛ واقعیت‌های تکان‌دهنده پوشش بیمه
بررسی شواهد فعلی نشان می‌دهد که بیمه تأمین اجتماعی حدود ۷۰ درصد جمعیت کشور را پوشش می‌دهد. اما توزیع این پوشش نشان‌دهنده یک ناهماهنگی ساختاری است. در حال حاضر ۱۸.۳ میلیون نفر بیمه‌شده فعال در برابر ۷.۸ میلیون مستمری‌بگیر قرار دارند. این تضاد باعث شده نسبت پشتیبانی به عدد ۱ به ۳.۵ نفر برسد؛ به این معنا که تعداد کمی از فعالان باید هزینه زندگی تعداد بیشتری از بازنشستگان را تأمین کنند.
۵ حلقه زنجیر ناترازی
صادقی‌فر در بخش ریشه‌یابی مسائل، از مفهومی به نام «۵ حلقه ناترازی» سخن گفت. او معتقد است بحران فعلی حاصل تلاقی عوامل زیر است:
- افزایش روند سالمندی و بالا رفتن امید به زندگی.
- طولانی شدن دوره دریافت مستمری.
- تغییرات بازار کار و گسترش اشتغال غیررسمی.
- بی‌ثباتی در سطح دستمزدها و کاهش بهره‌وری.
- قواعد سنتی و صلب بیمه‌ای.