تضاد میان واقعیت و تصویر ایدهآل
تقی دژاکام با اشاره به تجربه مطالعه کتاب «بادیگارد» (خاطرات محافظ شخصی سردار محسن رضایی) میگوید در خوانش نخست این اثر، غرق در تعابیر منشوری و کارهای خلاف راوی در دوران پیش از انقلاب شد؛ اما در بار دوم، تمرکزش را بر ماجراهای جنگ و ناگفتههای فرماندهی گذاشت.
او این موضوع را در آثار دیگر نیز مشاهده کرده است. برای نمونه، کتاب «مجید بربری» درباره شهید مجید قربانخانی، بخشهای زیادی را به شرارتها و شیطنتهای این مدافع حرم اختصاص داده است. همچنین مراسم رونمایی کتاب «من همین رضا سنجرانی را دوست دارم» در مشهد و سخنان خانواده و همراهان شهید سنجرانی، بار دیگر بحث درباره ویژگیهای انسانی و رفتارهای خاص این شهید را برجسته کرد.
مقاومت در برابر روایت «غیرمنزه»
نویسندگان خاطرات دفاع مقدس بارها از یک چالش تکراری گلایه کردهاند: فشار خانوادهها، ناشران و نهادهایی مانند سپاه برای حذف بخشهایی از خاطرات. آنها معتقدند برخی روایتها «بدآموزی» دارد و ممکن است چهره شهید را مخدوش کند، لذا روی این مطالب خط میکشند.
دژاکام معتقد است نتیجه این سانسورها، خلق تصویری بهشدت منزه، پاک و بیعیب و نقص از مجاهدان جبهه است. او این رویکرد را «پاستوریزه کردن» شخصیتها مینامد که پیامدهای منفی دارد:
- ارائه چهرهای شبهمعصوم از رزمندگان که با واقعیتهای انسانی سازگار نیست.
- ایجاد این تصور در خواننده که دستیافتن به درجات معنوی شهیدان، برای انسانهای عادی ممکن نیست.
- افزایش فاصله میان مخاطب و شخصیتهای کتاب به دلیل حذف نقاط ضعف و خطاهای انسانی.