قیمت بنزین در ترکیه در آستانه یک جهش تاریخی قرار دارد. محور اصلی این افزایش، تغییر در نرخ «مالیات بر مصرف ویژه» است که از ۴.۴۳ لیر به ۱۴.۸۳ لیر در هر لیتر میرسد. این تغییر به معنای اضافه شدن ۱۰.۴۰ لیر خالص به مبلغ مالیات است.
جزئیات افزایش قیمت و اثرات مالیاتی
افزایش قیمتها تنها به مالیات بر مصرف ویژه محدود نمیشود. افزایش ۲.۰۸ لیر در مالیات بر ارزش افزوده نیز به این مبلغ اضافه میشود تا در مجموع، ۱۲.۴۸ لیر (معادل حدود ۰.۲۵ دلار) به قیمت هر لیتر بنزین افزوده شود.
بخش اروپایی استانبول تا روز جمعه ۲۵ سپتامبر شاهد قیمت ۸۰.۴۰ لیر در هر لیتر بود. تحلیلها نشان میدهد اگر تا پیش از اول اکتبر تخفیف یا تغییر جدیدی اعمال نشود، قیمت نهایی بنزین از مرز ۹۰ لیر عبور خواهد کرد.
مکانیسم «مقیاس متغیر» و پایان دوران حمایت
دولت ترکیه پیش از این برای محافظت از شهروندان در برابر نوسانات نرخ ارز و قیمت جهانی نفت، از سیستمی به نام «مالیات سوخت با مقیاس متغیر» استفاده میکرد. این سازوکار که در مارس (پس از بحرانهای منطقه و تنگه هرمز) احیا شده بود، به این شکل عمل میکرد:
- در زمان افزایش قیمتهای پالایشگاهی، دولت «مالیات بر مصرف ویژه» را تا سقف ۷۵ درصد کاهش میداد تا قیمت نهایی برای مصرفکننده ثابت بماند.
- در مقابل، هنگام کاهش قیمت جهانی نفت، میزان مالیات را افزایش میداد تا بخشی از ضررهای مالیاتی قبلی را جبران کند.
هزینههای سنگین برای خزانه ترکیه
محمد شیمشک، وزیر خزانهداری و دارایی ترکیه، در ماه مه اعلام کرد که تداوم این سیستم حمایتی فشار زیادی به بودجه دولت وارد میکند. او اشاره کرد که اجرای این طرح تنها در دو ماه نخست ۹۰ میلیارد لیر هزینه داشته است و پیشبینی میشود هزینه سالانه آن به حدود ۶۰۰ میلیارد لیر (۱۲.۳ میلیارد دلار) برسد.
دولت ترکیه در تاریخ سوم ژوئیه (۱۲ تیر) تصمیم به حذف تدریجی این سیستم گرفت. طبق این برنامه، سهم جبران افزایش قیمت پالایشگاهی از طریق کاهش مالیات، ابتدا از ۵۰ درصد (تا ۳۱ ژوئیه) و سپس به ۲۵ درصد (در بازه اول اوت تا ۳۰ سپتامبر) کاهش یافت تا در نهایت فشار قیمتی مستقیماً به مصرفکننده منتقل شود.