تضاد تولید و قیمت؛ بحران دسترسی
جهان با کمبود فیزیکی گندم مواجه نیست. برآوردها نشان میدهد تولید جهانی در سال ۲۰۲۶ به حدود ۸۱۰ میلیون تن برسد که دومین محصول بزرگ در تاریخ تولید گندم است. اما مشکل اصلی نه در مقدار تولید، بلکه در «بحران دسترسی و حملونقل» نهفته است.
روسیه و اوکراین که ۳۰ درصد صادرات جهانی گندم را در اختیار دارند، بهدلیل اختلال در بنادرشان، خریداران را به سمت جایگزینهایی نظیر استرالیا، کانادا و اروپا راندهاند. این تغییر مسیر، هزینهها را بهشدت افزایش داده است. آمارهای فعلی وضعیت نگرانکنندهای را نشان میدهد:
- قراردادهای آتی شیکاگو حدود ۴۰ درصد رشد داشته و قیمتها به بالاترین سطح سه سال و نیم اخیر رسیده است.
- سازمان فائو از افزایش ۲.۶ درصدی قیمت در ماه اوت و رشد ۱۵ درصدی نسبت به سال گذشته خبر میدهد.
- تجارت جهانی گندم از ۲۲۶.۶ میلیون تن به ۲۱۳.۲ میلیون تن کاهش یافته است.
بنبست در دریای سیاه و بنادر روسیه
امنیت غذایی جهان در حال حاضر در گره کور دریای سیاه گرفتار شده است. بنادر حیاتی اوکراین مانند اودسا و چرنومورسک بهدلیل خطرات امنیتی، محدود یا متوقف شدهاند و مسیرهای جایگزین توان پاسخگویی به حجم تقاضا را ندارند.
در روسیه نیز وضعیت مشابه است. آسیب دیدن بنادر تامان و کاوکاز، صادرات را به سمت بالتیک و قطب شمال منتقل کرده است. اما این جابهجایی توازن ظرفیتی ندارد؛ بنادر جنوبی روسیه بیش از ۶۰ میلیون تن ظرفیت دارند، در حالی که بنادر بالتیک تنها بین ۲ تا ۷ میلیون تن ظرفیت دارند. برآورد میشود صادرات روسیه در سپتامبر به یک میلیون تن برسد (در مقابل ۵ میلیون تن سال گذشته) و صادرات اوکراین نیز به حدود یک میلیون تن کاهش یابد که نیمی از حجم سال قبل است.
تنگه هرمز؛ دماسنج تورم نهادهها
تنگه هرمز اکنون از یک آبراه ساده به دماسنج تورم و رکود جهانی تبدیل شده است. اختلال در تردد کشتیها در این گذرگاه، مستقیماً نهادههای کشاورزی را هدف گرفته است. بانک تسویه بینالمللی هشدار داده که هرگونه اختلال در این منطقه، هزینههای انرژی و کود را بالا برده و در نهایت قیمت نهایی محصولات کشاورزی از جمله گندم را در بازارهای جهانی افزایش میدهد.