شهرهای امروز با چالشهایی چون رشد جمعیت، ترافیک، آلودگی هوا و نابرابری در دسترسی به خدمات شهری روبرو هستند. برنامهریزان شهری در سراسر جهان تلاش میکنند با بازنگری در نظام حملونقل، وابستگی شهروندان به خودروهای شخصی را کاهش داده و سهم حملونقل عمومی، پیادهروی و دوچرخهسواری را افزایش دهند.
در این میان، رایگانسازی حملونقل عمومی به عنوان ابزاری برای تحقق عدالت اجتماعی، کاهش هزینههای خانوار، افزایش استفاده از ناوگان عمومی و بهبود کیفیت محیط زیست شهری مورد توجه قرار گرفته است. نمونههای مختلفی از اجرای این سیاست در جهان وجود دارد که نتایج متفاوتی به همراه داشته است.
تجربه لوکزامبورگ
لوکزامبورگ از سال ۲۰۲۰ نخستین کشوری بود که حملونقل عمومی را بهطور کامل رایگان کرد. هدف این اقدام، کاهش وابستگی به خودروهای شخصی، بهبود عدالت اجتماعی و تسهیل دسترسی شهروندان به خدمات عمومی بود. ارزیابیهای انجامشده نشان میدهد این سیاست رضایت عمومی را افزایش داد، اما کاهش ترافیک کمتر از انتظار بود.
سیاست تالین، استونی
در تالین، پایتخت استونی، حملونقل رایگان تنها برای ساکنان ثبتشده شهر اجرا شد. این سیاست علاوه بر افزایش استفاده از ناوگان عمومی، موجب افزایش ثبت رسمی محل سکونت شهروندان و در نتیجه رشد درآمدهای مالیاتی شهرداری شد. این تجربه نشان داد سیاستهای کرایهای میتوانند در صورت طراحی مناسب، آثار اقتصادی نیز به همراه داشته باشند.
شهرهای فرانسه در مسیر رایگانسازی
در فرانسه نیز شهرهایی همچون دانکرک و مونپلیه به سمت رایگانسازی حملونقل عمومی حرکت کردهاند. بررسیهای مراکز پژوهشی اروپایی نشان میدهد تعداد سفرهای انجامشده با اتوبوس و تراموا در این شهرها افزایش یافته است، اما کاهش استفاده از خودروی شخصی در همه شهرها یکسان نبوده است.