قرآن و روز رستاخیز: لحظه‌ای که انسان در برابر اعمالش حاضر می‌شود

قرآن کریم با ظرافت و دقت، به روز رستاخیز و لحظه‌ای اشاره می‌کند که انسان در آن باید پاسخگوی اعمال خود باشد. در این روز هراس‌انگیز، برخی از مردم چنان گرفتار حسرت و پشیمانی می‌شوند که آرزو می‌کنند ای‌کاش اصلاً انسان نبودند. فارس گزارش می‌دهد که پایان سوره نبأ و آغاز سوره نازعات به تصویر کشیدن صحنه‌ای هولناک از قیامت و امکان بازگشت انسان پس از مرگ، بر حقیقت معاد تأکید می‌کند. تفسیر المیزان نیز محور اصلی این آیات را در پیوند میان «تدبیر الهی»، «مرگ و بعث» و «نتیجه اعمال انسان» مشاهده می‌کند. سوره نبأ پس از بیان سرنوشت طغیانگران، فضای آیات را تغییر می‌دهد و می‌فرماید: «إِنَّ لِلْمُتَّقِینَ مَفَازًا»؛ برای اهل تقوا رستگاری وجود دارد. علامه طباطبایی در المیزان، «مفاز» را هم به معنای رسیدن به خیر همراه با سلامت و نجات و هم به عنوان اسم مکان تفسیر می‌کند. این تعبیر تنها بیانگر یک کامیابی معمولی نیست، بلکه از نجات یافتن از شر و دست یافتن به خیر سخن می‌گوید. آیات بعد با تعابیری مانند «حَدَائِقَ وَأَعْنَابًا» و «کَأْسًا دِهَاقًا» باغ‌هایی سرسبز، نعمت‌های بهشتی و جام‌هایی لبریز توصیف می‌کنند. اما نکته مهم در این توصیف، برخورداری از نعمت‌های مادی نیست. قرآن در آیه 35 می‌فرماید: «لَا یَسْمَعُونَ فِیهَا لَغْوًا وَلَا کِذَّابًا». فضای بهشت نیز از سخنان بیهوده، تکذیب و دروغ پاک است. سخنان اهل بهشت، سخن حق و مطابق با واقع است و از همین رو، زندگی در آنجا از آلودگی‌های فکری و زبانی که در دنیا وجود دارد، خالی خواهد بود. این پاداش بر اساس حساب و استحقاق عطا می‌شود؛ «جَزَاءً مِنْ رَبِّکَ عَطَاءً حِسَابًا».