تحدید هویت در مقیاس گسترده و چنداستانی
بابک سلحشور روز چهارشنبه اول مهرماه، در سومین روز برگزاری بیست و یکمین کنگره بینالمللی پزشکی قانونی در ترکیه، تجربهی مدیریت پیامدهای انسانی جنگ ۴۰ روزه را یکی از مهمترین دستاوردهای عملی سازمان پزشکی قانونی ایران دانست. او تأکید کرد که سازمان در این بازه زمانی با وضعیتی بیسابقه روبرو بود؛ عملیاتی طولانیمدت و گسترده در چندین استان که مسئولیت مستقیم شناسایی و تعیین هویت جانباختگان و شهدای این نبرد را بر عهده داشت.
بر اساس آمارهای رسمی، در این جنگ ۳۵۱۹ نفر از هموطنان به شهادت رسیدند. سلحشور معتقد است در حوادثی با این حجم از تلفات، هرگونه بینظمی در گامهای نخست شناسایی، میتواند در مراحل نهایی به یک فاجعه تبدیل شود. به همین دلیل، تیمهای پزشکی قانونی مدلی را طراحی کردند تا زنجیره اطلاعات دچار سردرگمی نشود و تفکیک بقایا با سرعتی استاندارد و دقیق پیش برود.
استراتژی غربالگری: از اثر انگشت تا ژنتیک
در مدیریت بحرانهای با تلفات بالا، استفاده مستقیم از روشهای پرهزینه و زمانبر برای تمامی موارد منطقی نیست. سلحشور توضیح داد که در جنگ رمضان، ابتدا روی روشهای سریع متمرکز شدند. در مواردی که پیکرها دچار آسیب شدید حرارتی یا متلاشیشدن نشده بودند، تیمهای اثر انگشت و دندانپزشکی قانونی وارد عمل شدند و توانستند در بازه زمانی ۲۴ تا ۴۸ ساعت نخست، هویت درصد قابلتوجهی از قربانیان را تأیید کنند.
این رویکرد باعث شد تا فشار از روی آزمایشگاههای ژنتیک برداشته شود و توان این مراکز بهطور کامل برای پروندههای پیچیده و بقایای شدیداً آسیبدیده ذخیره گردد. نتایج این تفکیک هوشمندانه به شرح زیر است:
- شناسایی سریع بخش بزرگی از تلفات طی دو شبانهروز اول از طریق اثر انگشت و دندانپزشکی.
- استفاده از ظرفیتهای ژنتیکی برای نزدیک به ۴۰ درصد از کل موارد شناسایی.
- ثبت نرخ خطای صفر در تمامی پروندههای شناسایی شده از طریق روشهای ژنتیکی.
آمادگی پیش از بحران؛ فراتر از دانش تشخیصی
معاون پزشکی و آزمایشگاهی سازمان پزشکی قانونی در پایان سخنان خود خاطرنشان کرد که تجربیات سنگین سالهای اخیر ثابت کرده است که وظیفه این سازمان تنها به دانش تشخیصی محدود نمیشود، بلکه آمادگی پیش از وقوع هر بحران و حادثه، رکن اصلی موفقیت در عملیاتهای شناسایی است.