مجید روستا، عضو هیات مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران، در نشستی با حضور معاون امور عمرانی شهرداری زاهدان، رئیس سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری و رئیس اداره بافت و بازآفرینی راه و شهرسازی استان سیستان و بلوچستان، آخرین وضعیت طرحهای نوسازی این شهر را بررسی کرد. محور اصلی این گفتگوها، تبادل تجربیات دهههای گذشته و بررسی رویکردهای نوین برای توانمندسازی محلات هدف و سکونتگاههای غیررسمی زاهدان بود.
شیرآباد؛ پیشگام نهادسازی و سرمایه اجتماعی
در این نشست، شهر زاهدان به عنوان بستری برای توسعه پایدار محلی معرفی شد. یکی از کلیدیترین نقاط بحث، تجربه محله شیرآباد بود؛ جایی که اولین تجربه ظرفیتسازی نهادی در سکونتگاههای غیررسمی کشور رقم خورد. این رویکرد مشارکتی باعث شد تا برنامهریزی شهری از حالت دستوری خارج شده و با همگرایی میان دستگاههای اجرایی و ساکنان محلی پیش برود.
روستا به دستاورد چشمگیر محله شیرآباد اشاره کرد و افزود که مشارکت داوطلبانه مردم این منطقه بیسابقه است. در این مسیر، بیش از 40 هزار مترمربع از املاک مسکونی به نفع معابر شهری، فضاهای خدماتی و محیطهای عمومی آزادسازی شد. این حجم از واگذاری زمین، نشاندهنده عمق اعتماد عمومی و قدرت سرمایه اجتماعی در محلات هدف زاهدان است.
از تجربه محلی تا ستادهای ملی توانمندسازی
مدل مدیریتی زاهدان تنها در سطح محلی باقی نماند. تجربه راهاندازی «شورای توانمندسازی» که از محله شیرآباد آغاز شده بود، در نهایت به سطح ملی ارتقا یافت. این الگو در سالهای بعد به شکل ستادهای استانی و ملی توانمندسازی بارور شد و اکنون به عنوان یک متد اجرایی در سایر نقاط کشور شناخته میشود.
خروج از محرومیت در پهنههای هدف
ارزیابیهای صورتگرفته در این جلسه نشان میدهد که اقدامات هماهنگ سالهای اخیر، نتایج ملموسی در تغییر وضعیت محلات داشته است. برخی از مناطقی که پیش از این به عنوان سکونتگاههای غیررسمی شناخته میشدند، اکنون به استانداردهای مناسب زیست نزدیک شدهاند. این مناطق عبارتند از:
- منطقه کارخانه نمک
- پهنهی پشت گاراژها
- محله کریمآباد
- منطقه بابائیان
این مناطق توانستهاند با اجرای طرحهای بازآفرینی، بهطور تدریجی از مدار غیررسمی بودن خارج شوند و به سمت توسعه شهری استاندارد حرکت کنند.