ماهیت تسهیلگری در تخصیص ارز
واقعیت این است که سیستم بانکی در فرآیند تأمین ارز واردات، نقش یک واسط یا تسهیلگر را ایفا میکند. وقتی صحبت از تخصیص ارز میشود، این به معنای اعطای وجه از سوی دولت نیست، بلکه جابهجایی داراییهای موجود در سیستم بانکی است. در این مدل، ارز مورد نیاز واردکننده از طریق مکانیسمهای بانکی و بر اساس موجودیهای ارزی جابهجا میشود.
تأمین ارز از دو منبع اصلی
منبع تأمین ارز در این سازوکار به دو دسته کلی تقسیم میشود که هر دو در نهایت به «سپرده» ختم میشوند:
- سپردههای شخصی:واردکنندهای که خود دارای ذخایر ارزی در حسابهای بانکی است و از همین موجودی برای خرید کالای مورد نظر استفاده میکند.
- سپردههای ثالث:در مواردی که واردکننده سپرده کافی ندارد، سیستم بانکی ارز را از محل سپردههای سایر فعالان اقتصادی یا اشخاصی که ارز خود را در بانکها نگهداری میکنند، تأمین و تخصیص میدهد.
تغییر نگاه از «بودجه» به «سپرده»
این تفکیک میان «بودجه» و «سپرده» اهمیت زیادی در تحلیلهای اقتصادی دارد. زمانی که تأمین ارز را از محل سپردهها بدانیم، متوجه میشویم که بانک مرکزی یا نهادهای نظارتی در واقع بودجهای را هزینه نمیکنند، بلکه صرفاً فرآیند تبدیل و انتقال ارز را مدیریت میکنند. این یعنی گردش ارز در شبکه بانکی، بسته به حجم سپردههای موجود در سیستم، شدت مییابد یا کاهش مییابد.
هرگونه افزایش در میزان تخصیص ارز برای واردات، مستقیماً با میزان نقدینگی ارزی موجود در سپردههای بانکی گره خورده است. این سازوکار باعث میشود فشار بر ذخایر ارزی مستقیم دولت کاهش یابد و سیستم بر پایه موجودیهای واقعی فعالان اقتصادی مدیریت شود.