حجتالاسلام والمسلمین قاسم ترخان، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و مؤلف این اثر، بر ضرورت پیشدستی در مواجهه با چالشهای اعتقادی ناشی از فناوری تأکید دارد. او با اشاره به تجربههای کشورهای غربی میگوید آثار فرهنگی و اجتماعی هوش مصنوعی پیش از این در جوامع توسعهیافته ظاهر شده است و جامعه دینی ایران نباید منتظر ورود این مباحث به فضای داخلی بماند تا سپس به فکر پاسخگویی بیفتد.
نقشه راه ۱۶ درس برای مواجهه با هوش مصنوعی
این درسنامه در ۱۶ درس تنظیم شده است تا جامعه علمی و دینی را با پرسشهای بنیادین هوش مصنوعی آشنا کند. ساختار کتاب بهگونهای طراحی شده که مخاطب ابتدا با مبانی و کلیات آشنا شود و سپس بهصورت تخصصی وارد حوزههای کلام اسلامی شود. در درسهای ابتدایی، مفاهیمی چون تعریف هوش مصنوعی، تبیین مفهوم الهیات و تفاوت میان «الهیات موصوف» و «الهیات مضاف» بررسی شده است تا نسبت میان این دو حوزه بهوضوح مشخص شود.
بررسی امکان تحقق هوش مصنوعی قوی و نقد محاسبهگرایی
یکی از محورهای اصلی این اثر، تحلیل امکان تحقق «هوش مصنوعی قوی» است. در این بخش، دیدگاههای موافق و مخالف بررسی شده و نگاه کلام اسلامی به این مسئله تبیین شده است. نویسنده در کنار این مباحث، به نقد فلسفی «محاسبهگرایی» (Computationalism) و مبانی نظری هوش مصنوعی پرداخته است.
سایر محورهای مورد توجه در این درسنامه عبارتند از:
- تحلیل مدلهای مختلف تعامل میان دین و پارادایمهای شناخت.
- بررسی اثرات فرهنگی و اجتماعی هوش مصنوعی بر نظام اعتقادی.
- ورود به مباحث کلامی از طریق عرصه خداشناسی.
قاسم ترخان این درسنامه را گامی اولیه میداند تا جامعه علمی کشور آمادگی لازم برای پاسخ به پرسشهای پیچیده عصر فناوری را پیدا کند و از ایجاد خلأ پاسخ برای دانشآموختگان جلوگیری شود.