محمدامین قاسمینیا، دانشجوی فوقدکتری هوش مصنوعی، در آیین رونمایی از محصولات فناورانه مؤسسه علم، تمدن و عرفان، از قابلیتهای سامانه «هدا» پرده برداشت. این ابزار را میتوان واسطی هوشمند دانست که فاصله میان پژوهشگر و منابع حجیم دینی را کوتاه میکند.
چرا چتباتهای عمومی برای علوم اسلامی ناکارآمدند؟
بسیاری از پژوهشگران هنگام استفاده از ابزارهای موجود با دو چالش جدی روبهرو هستند. برخی ابزارها تنها در سطح کتابخانههای دیجیتال ساده عمل میکنند و برخی دیگر به دلیل پیچیدگی فنی، نیازمند تخصص ویژه هستند. از سوی دیگر، مدلهای عمومی هوش مصنوعی به دلیل آموزش ندیدن بر متون تخصصی اسلامی و دسترسی محدود به منابع شیعی، در پاسخ به پرسشهای دقیق دچار خطا میشوند یا вовсе مطالب ساختگی تولید میکنند.
تفاوت «هدا» در شیوه بازیابی دانش
سامانه هدا بر خلاف چتباتهای معمولی که صرفاً بر اساس دانش ذخیرهشده در مدل خود پاسخ میدهند، از رویکرد «بازیابی دانش» بهره میبرد. کاربر پرسش خود را با زبان طبیعی مطرح میکند و سیستم در چند مرحله، ابزار مناسب را انتخاب کرده و پس از جستوجو و بررسی اطلاعات در منابع، پاسخ نهایی را تولید میکند. در واقع هدا ابتدا پاسخ را از منابع مییابد و سپس آن را بازنویسی میکند تا احتمال خطا به حداقل برسد.
پایگاه داده و منابع تغذیهکننده سامانه
قدرت این سامانه در دسترسی مستقیم به مجموعهای از ابزارهای تخصصی و بانکهای اطلاعاتی حجیم نهفته است. منابعی که «هدا» از آنها برای پاسخدهی استفاده میکند عبارتاند از:
- پایگاه جامع رجالی «سَقات»:دسترسی به بیش از ۱۲ ابزار تخصصی رجالی.
- پیکره حدیثی «رضوان»:شامل بیش از ۱ میلیون و ۲۴۰ هزار حدیث از منابع شیعه و اهلسنت.
- کتابخانه «گنجینه»:دسترسی به حدود ۱۹ هزار جلد کتاب.
- بایگانی پرسش و پاسخ:بهرهگیری از ۳۱۴ هزار پرسش و پاسخ دینی.
- تقاریر حوزوی:دسترسی به ۲۷۵ هزار مورد از تقریر دروس حوزوی.
این سامانه علاوه بر پشتیبانی از جستوجوی معنایی، قابلیت چندزبانه بودن را نیز دارد و میتواند بهصورت همزمان در منابع حدیثی و کتابخانهای جستوجو کند تا دقیقترین نتیجه را به پژوهشگر ارائه دهد.