پکن در اقدامی بیسابقه، تحریمهای واشنگتن را در خاک خود بیاعتبار کرد. وزارت بازرگانی چین صراحتاً اعلام کرد که تحریمهای اعمال شده توسط ایالات متحده علیه پنج شرکت چینی نباید در این کشور به رسمیت شناخته یا اجرا شوند. این دستور مسدودکننده در واقع پاسخی رسمی به فشارهای اقتصادی آمریکا برای متوقف کردن جریان تجارت نفت ایران با چین است.
شرکتهای هدف و اتهامات واشنگتن
آمریکا این پنج مجموعه صنعتی را به دلیل مشارکت در معاملات نفتی با ایران در فهرست سیاه خود قرار داده بود. واشنگتن با هدف خشکاندن منابع مالی این شرکتها، اقداماتی نظیر مسدودسازی داراییها و ممنوعیت هرگونه تراکنش مالی با آنها را اعمال کرد. شرکتهای مورد نظر عبارتاند از:
- پتروشیمی هنگلی (دالیان)
- پتروشیمی شاندونگ شوگوانگ لوچینگ
- گروه پتروشیمی شاندونگ جینچنگ
- گروه شیمیایی هبی شینهای
- شرکت شیمیایی شاندونگ شنگشینگ
تقابل حقوقی پکن با «قوانین فراسرزمینی»
وزارت بازرگانی چین اقدامات آمریکا را مصداق «اعمال فراسرزمینی» قوانین داخلی واشنگتن میداند. پکن معتقد است تحریمهای آمریکا فعالیتهای عادی اقتصادی و تجاری شرکتهای چینی با کشورهای ثالث را محدود میکند و این رویکرد را در تضاد کامل با حقوق و هنجارهای بینالمللی میبیند.
دولت چین تأکید کرد که صدور این دستور مسدودکننده، استناد به قوانین داخلی برای مقابله با دخالتهای خارجی است. هدف اصلی از این تصمیم، حفاظت از حاکمیت ملی، امنیت اقتصادی و تضمین حقوق مشروع شهروندان و شرکتهای چینی در برابر فشارهای بیرونی است.
نقش پالایشگاههای «تیپات» در زنجیره نفت
اهمیت این دستور مسدودکننده زمانی روشن میشود که به گزارشهای دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) نگاه کنیم. پالایشگاههای مستقل چینی که در اصطلاح به «تیپات» (Teapot) معروف هستند، نقش کلیدی در خرید و پالایش نفت ایران ایفا میکنند. آمریکا سالهاست تلاش میکند با تحریم این پالایشگاهها، مسیر انتقال نفت ایران به شرق را مسدود کند.
نکته حائز اهمیت در این رویارویی، تغییر استراتژی پکن است. این نخستین بار است که چین از سازوکار رسمی «دستور مسدودکننده» برای مقابله مستقیم با تحریمهای مشخص آمریکا در پرونده تجارت نفت ایران استفاده میکند. این اقدام نشان میدهد تقابل اقتصادی دو قدرت بزرگ، از اعتراضات دیپلماتیک فراتر رفته و به مرحله اجرای ابزارهای قانونی متقابل رسیده است.