تأیید وجود چشمزخم در سنت نبوی
برخلاف تصور برخی که چشمزخم را خرافه میدانند، روایات اسلامی اصل وجود آن را تأیید میکنند. پیامبر اکرم(ص) در پاسخ به پرسش اسماء بنت عمیس درباره تهیه دعایی برای دفع چشمزخم، بر قدرت این اثر تأکید کردند. ایشان فرمودند اگر چیزی میتوانست بر قضا و قدر الهی پیشی بگیرد، همان چشمزخم بود.
رقیه؛ سپر دفاعی در برابر حسادت
یکی از روشهای مقابله با چشمزخم، قرائت دعاهای مخصوص یا «رقیه» است. امیرالمؤمنین(ع) نقل میکند که پیامبر(ص) برای امام حسن و امام حسین(ع) رقیه گرفت و این دعا را قرائت کرد:
- «اعیذ کما بکلمات الله التامات وأسمائه الحسنی کلها عامة من شر السامة والهامة ومن شر کل عین لامة ومن شر حاسد إذا حسد»
معنای این دعا، سپردن افراد به کلمات تام و نامهای نیکوی خداوند است تا از شر مرگ، حیوانات موذی، چشمهای بد و حسادتها در امان بمانند. پیامبر(ص) با اشاره به سنتهای پیشین، فرمودند که حضرت ابراهیم(ع) نیز برای اسماعیل و اسحاق(ع) به همین شکل تعویذ میکرد.
شواهد قرآنی و دیدگاه امام علی(ع)
امام علی(ع) صراحتاً بر این باور است که چشمزخم حق است و توسل به دعا برای دفع آن نیز امری صحیح و پذیرفته شده است. قرآن کریم نیز در آیه ۵۱ سوره قلم، به تلاش کفار برای اثرگذاری بر پیامبر(ص) از طریق نگاهشان اشاره کرده و این موضوع را از فضای خرافات خارج میکند.
ماهیت اثر چشمزخم از دیدگاه تحلیلگران
برخی بر این باورند که نمیتوان اصل چشمزخم را بهطور کامل انکار کرد. تحلیل این پدیده نشان میدهد که احتمالاً اجزای غیرمرئی و لطیفی از چشمهای خاص جدا شده و بر فرد یا موجود دیگری اثر میگذارند؛ همانگونه که اشیای مادی ویژگیها و آثار خاص خود را دارند. این دیدگاه، چشمزخم را به عنوان تأثیر نیروهای ناشناخته در چشم انسان بررسی میکند.