بحران مالاکا؛ نقطه آغاز تغییر راهبرد پکن
داستان دغدغههای انرژی چین به سال ۲۰۰۳ بازمیگردد. هوجین تائو، رئیسجمهور وقت این کشور، با معرفی مفهومی به نام «بحران مالاکا»، هشدار داد که تکیه بیش از حد بر این تنگه، چین را در برابر قدرتهای جهانی آسیبپذیر میکند. او معتقد بود هر کسی که کنترل تنگه مالاکا را در دست بگیرد، عملاً کلید تأمین انرژی چین را در اختیار دارد و میتواند در هر لحظه مسیرهای حیاتی این کشور را مسدود کند.
این هشدار، آغازگر تحولی بنیادین در دکترین نظامی و اقتصادی پکن بود. چین از آن زمان متمرکز شد تا مسیرهای تأمین نیازمندیهای خود را از دریا نوسازی کند و لایههای حفاظتی جدیدی برای این مسیرها ایجاد کند تا در صورت بروز هرگونه درگیری، زنجیره تأمین انرژی قطع نشود.
اقدامات عملیاتی برای کاهش آسیبپذیری
پکن برای خروج از این بنبست، تنها به مسائل نظامی بسنده نکرد و مجموعهای از اقدامات ساختاری را در دستور کار قرار داد. این اقدامات شامل محورهای زیر است:
- افزایش نرخ تولید داخلی و ارتقای بهرهوری در بخش انرژی.
- تولید و جایگزینی سوختهای پاک و توسعه گسترده خودروهای برقی.
- تنوعبخشی به کشورهای صادرکننده نفت و گاز برای جلوگیری از وابستگی به یک منطقه خاص.
- ایجاد و تقویت ذخایر راهبردی انرژی برای مقابله با بحرانهای کوتاهمدت.
آزمون جنگها و تثبیت بازار آسیا
اتفاقات اخیر در خاورمیانه و تنشهای مربوط به تایوان، در عمل کارآمدی این راهبرد را به نمایش گذاشت. چین که پیش از این خود را برای سناریوی بسته شدن تنگه مالاکا آماده کرده بود، توانست در جریان درگیریهای منطقهای، اثرات نوسانات قیمتی نفت را به شدت کاهش دهد. این آمادگی باعث شد سهم آسیا از دسترسی به نفت حفظ شود و قیمتها به شدت جهش نکند.
اتخاذ این رویکرد، اعتماد تصمیمگیران چینی را به ایمنی سیستم انرژیشان افزایش داد و باعث شد پکن با جدیت بیشتری به دنبال یافتن راههای جدید برای کاستن از آسیبپذیریها در شرایط بحرانی باشد. همین مدل مدیریتی، اکنون مورد توجه و الگوبرداری سایر کشورهای آسیایی و جهانی قرار گرفته است.
جنگ با وابستگی؛ تمرکز بر تولیدات داخلی
چین با وجود غنای معادن زغالسنگ، در بخش نفت و گاز با چالش جدی مواجه است. آمارها نشان میدهد این کشور ۷۰ درصد نفت و ۴۰ درصد گاز مورد نیاز خود را از خارج وارد میکند، در حالی که وابستگی در بخش زغالسنگ تنها ۱۰ درصد است.
برای اصلاح این تراز تجاری، پکن دست به اقدامات میدانی زد. افزایش تولید گاز در نواحی سیشوان در جنوب غربی و همچنین مناطق سینکیانگ، شانژی و مغولستان داخلی در شمال، بخشی از این برنامه است. همزمان، اکتشافات نفتی در دریای بوهایی شدت گرفت و تلاشهای گستردهای برای کاهش وابستگی به تولیدات پتروشیمی صورت گرفت تا فشار وارداتی بر این صنعت کاهش یابد.