سرشماری سال ۱۴۰۵ دیگر شبیه نمونههای پیشین نخواهد بود. غلامرضا گودرزی، رئیس مرکز آمار ایران، از تغییری ساختاری در روش گردآوری دادهها خبر داد؛ رویکردی که در آن «ثبت آماری» به جای اتکای مطلق به پاسخهای مردمی، مبنای اصلی قرار میگیرد.
تکیه بر دادههای اداری به جای پرسشنامه
در این مدل جدید، مرکز آمار ابتدا دادههای ثبتی دستگاههای مختلف را در قالب یک فرآیند مشخص جمعآوری میکند. این بانک اطلاعاتی از منابع متعددی تغذیه میشود، از جمله:
- سازمان ثبت احوال کشور
- وزارت آموزش و پرورش
- وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
- سایر دستگاههای دارای اطلاعات ثبتی
پس از ایجاد این «ثبت آماری»، مأموران مرکز آمار تنها در مناطقی که نیاز به بررسی یا تکمیل اطلاعات باشد، بهصورت هدفمند و محدود برای بازدید میدانی اقدام میکنند. در واقع، خوداظهاری مردم دیگر ستون فقرات این عملیات نیست.
کاهش چشمگیر هزینههای اجرایی
تغییر متدولوژی سرشماری، فشار مالی روی بودجه اجرایی را بهشدت کاهش میدهد. گودرزی تأکید کرد که در صورت پیشرفت مطلوب این فرآیند، میزان صرفهجویی در هزینهها نسبت به سرشماریهای قبلی میتواند به بیش از ۹۰ درصد برسد؛ منفعتی که بهطور مستقیم متوجه مردم و دولت خواهد بود.
ضرورت ارتقای دادههای استانی و روستایی
موفقیت این طرح در گرو کیفیت دادههای ثبتی در استانهاست. دستگاههای متولی باید با هماهنگی سازمان مدیریت و برنامهریزی استانها، اطلاعات خود را در سامانههای ملی تکمیل کنند. هرچه کیفیت دادههای ثبتی بالاتر برود، نیاز به عملیات میدانی و حضور مأموران در خانهها کاهش مییابد.
رئیس مرکز آمار بهطور ویژه بر دقت در دادههای مربوط به روستاها تأکید کرد. هرگونه نقص یا خطای کوچک در دادههای پایه مناطق روستایی، میتواند در مراحل بعدی برنامهریزی و تصمیمگیریهای کلان استانی مشکلساز شود.
تغییر بازه زمانی سرشماریها
یکی دیگر از دستاوردهای این رویکرد جدید، شکستن قاعده ۱۰ ساله سرشماریهاست. با اجرای این روش، سرشماریها دیگر الزماً هر ۱۰ سال یکبار انجام نمیشوند و میتوان بازههای زمانی کوتاهتری، مانند یک یا دو سال را متناسب با نیازها برای بهروزرسانی آمار در نظر گرفت.