محمداسماعیل قیداری، رئیس دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در مراسم رونمایی از داروی «سیترولیز-K» در بیمارستان لبافی نژاد، از تغییر مأموریت دانشگاهها در طول زمان سخن گفت. او معتقد است توانمندسازی جامعه در عصر حاضر دیگر صرفاً از مسیر آموزش سنتی و تولید دانش نمیگذرد، بلکه دانشگاه باید بتواند نیازهای واقعی جامعه را شناسایی کرده و برای حل آنها اقدام عملی کند.
تولید «علم نافع»؛ فراتر از پژوهشهای تئوریک
به باور قیداری، دانشگاههای امروز باید مولد علمی باشند که در ادبیات دینی و اجتماعی به آن «علم نافع» میگویند. این نوع علم باید مستقیماً به بهبود کیفیت زندگی، ارتقای سلامت جسمی و روحی انسانها و کاهش مشکلات مردم منجر شود. هدف نهایی از تولید دانش در فضای دانشگاهی، باید افزایش سطح رفاه اجتماعی و تسهیل زندگی روزمره شهروندان باشد، نه صرفاً انتشار مقالات یا کسب درجات علمی.
سیر تکاملی دانشگاهها از نسل اول تا چهارم
رئیس دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تفاوتهای بنیادین مأموریت دانشگاهها را در چهار نسل مختلف تبیین کرد:
- نسل اول:دانشگاههایی که صرفاً دانشمحور بودند و مأموریت اصلی آنها آموزش بود.
- نسل دوم:دانشگاههای پژوهشمحور که در کنار آموزش، تولید علم و پژوهش را به اولویت خود تبدیل کردند.
- نسل سوم:دانشگاههای کارآفرین که در کنار آموزش و پژوهش، ایجاد شغل و اشتغالزایی را دنبال کردند.
- نسل چهارم:دانشگاههایی با محوریت «مسئولیت اجتماعی» که وظیفه دارند نیازهای جامعه را احصا کرده و بهترین راهکارهای عملی را برای رفع مشکلات ارائه دهند.
ضرورت بازنگری در پذیرش دانشجو و تعریف رشتهها
قیداری با انتقاد شدید از نگاه صرفاً کمّی به توسعه آموزش عالی، تأکید کرد که تصور «هرچه تعداد دانشجویان و فارغالتحصیلان بیشتر باشد، وضعیت بهتر است»، دیگر با واقعیتهای دنیای امروز سازگار نیست. او هشدار داد که افزایش تعداد نیروی انسانی بهتنهایی ارزش افزودهای برای جامعه ایجاد نمیکند.
از نظر او، سیستم پذیرش دانشجو و تعریف رشتههای تحصیلی، بهویژه در مقاطع تحصیلات تکمیلی، باید کاملاً «نیازمحور» شود. این یعنی دانشگاه باید ابتدا نیازهای جامعه را شناسایی کند و سپس متناسب با آن نیازها، برای تربیت نیروی انسانی و انجام پژوهشهای کاربردی برنامهریزی نماید تا از تولید نیروهای بیکار یا متخصصانی که جامعه نیازی به آنها ندارد، جلوگیری شود.