درسهای تلخ نپال؛ وقتی طبیعت زنجیروار تخریب میکند
وقایع اخیر در آسیای جنوبی، بهویژه سیلاب ۲۶ آگوست ۲۰۲۶ در نپال، زنگ خطری برای جهان است. این حادثه نشان داد که مخاطرات هیدرولوژیکی لزوماً به بارشهای شدید وابسته نیستند و گاهی یک فرآیند دامنهای ساده، زنجیرهای از ویرانیها را آغاز میکند.
در این رخداد، فروپاشی بخش پایینی یک یخچال طبیعی در ارتفاع ۵۲۰۰ متری و سقوط جرم عظیمی از یخ و سنگ به ارتفاع ۱۲۰۰ متر، رودخانه «لنده» را مسدود کرد. شکست سد طبیعی حاصل از این انسداد، موجی با ارتفاع بیش از ۱۲ متر ایجاد کرد که با سرعت به سمت سکونتگاههای کوهستانی پیش رفت. پیامدهای این موج تخریبی شامل موارد زیر بود:
- تخریب دستکم ۱۹ پل ارتباطی.
- شسته شدن حدود ۴۰ کیلومتر از جادهها.
- قطع کامل مسیرهای ارتباطی میان نپال و تبت.
- به خطر افتادن چندین روستای کوهستانی.
پیشبینی النینو برای سالهای ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶
فاطمه فلاحتی، مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی، با استناد به گزارشهای سازمان جهانی هواشناسی (WMO) و مدلهای اقلیمی، از احتمال بالای تداوم شرایط النینویی تا زمستان ۱۴۰۵ و اوایل ۱۴۰۶ خبر داد. این پدیده بهطور مستقیم بر رفتار سامانههای جوی در خاورمیانه و ایران اثر میگذارد و احتمال وقوع بارشهای حدی را افزایش میدهد.
سناریوهای احتمالی برای مناطق مختلف ایران
تحلیلهای اقلیمی نشان میدهند که النینو در بازه زمانی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ اثرات متفاوتی بر جغرافیای ایران خواهد داشت. این اثرات را میتوان در سه محور اصلی خلاصه کرد:
- شمال، غرب و جنوب:افزایش احتمال بارشهای شدید و وقوع سیلابهای ناگهانی.
- مناطق مرکزی و شرقی:تشدید وضعیت کمآبی و گسترش خشکسالی.
- کلانشهرها:افزایش تکرار و شدت موجهای گرما.
این نوسانات اقلیمی، تغییر مسیر سامانههای بارشی را به همراه دارد و مخاطرات هیدرومتئورولوژیک را در بخشهای وسیعی از جنوبغرب آسیا تشدید میکند.