لزوم گذار از کالبدگرایی به کیفیت زندگی: چالش‌های نظام مدیریت شهری در ایران

حامد مظاهریان، رئیس دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران و معاون اسبق وزیر راه و شهرسازی، با اشاره به عدم توجه به اصالت مکان‌ها در کشور، بر ضرورت تغییر رویکرد در نظام مدیریت شهری تاکید کرد. او بیان داشت که ضوابط شهری باید به عنوان ابزاری برای خلق جذابیت و مزیت کیفی عمل کنند، نه محدودیت. سال 2016 نقطه عطفی بود؛ بیش از 50 درصد جمعیت جهان شهرنشین شده بودند و این رقم تا سال‌های اخیر به حدود 53 درصد رسیده است. در ایران، اما وضعیت بسیار متفاوت است: 73 تا 75 درصد جمعیت کشور را شهروندان تشکیل می‌دهند. مظاهریان خاطرنشان کرد که هدف نهایی از تدوین ضوابط شهرسازی، قرار دادن شهر در خدمت انسان و روان‌سازی جریان حرکت است؛ به گونه‌ای که ساکنان حس تعلق بیشتری به شهر خود پیدا کنند. شهرهای گذشته ایران توانسته‌اند این کار را به خوبی انجام دهند. او نمونه‌های شاخصی از فضاهای شهری در اقلیم‌ها و مناطق مختلف ایران را مثال زد، فضاهایی که علاوه بر ایفای نقش‌های معمول، هویت ماندگاری خلق کرده‌اند. رسول میرباقری، رئیس کمیسیون عمران شورای اسلامی شهر اصفهان نیز در این نشست نگرانی خود را نسبت به وضعیت میراث تاریخی شهرها ابراز کرد. او گفت: قوانین فعلی باعث فراری دادن مالکان بومی شده و زمینه را برای سکونت‌های غیررسمی و آسیب‌های اجتماعی فراهم کرده‌اند. میرباقری با انتقاد از تمرکز بر توسعه مداوم پهنه‌ها، هشدار داد که در حالی‌که شهرها با بحران آب مواجه هستند، همچنان به ساخت‌وسازهای جدید اصرار می‌ورزیم. او افزود: بدون سنجش تاب‌آوری اکولوژیک و ظرفیت منابع آب زیرزمینی، توسعه شهرها نه تنها کارآمد نیست، بلکه شهر را به مسلخ می‌برد. این نگرانی در حالی مطرح می‌شود که شهرسازی ایران غالباً بر پایه کم‌هزینه‌ترین روش‌ها و بدون توجه به اثرات زیست‌محیطی بنا شده است.