دورکاری مادران: واقعیت یا وعده؟

راضیه مکوندی، کارشناس حوزه زنان و خانواده، می‌گوید که برای بسیاری از مادران شاغل، شروع یک روز کاری فقط با رسیدن به محل کار آغاز نمی‌شود. قبل از آن، باید کودک را آماده کنند، او را به مهدکودک یا مدرسه برسانند، مسیر رفت‌وآمد را پشت سر بگذارند و همواره در ذهن خود سؤالاتی درباره‌ی مراقبت از کودک داشته باشند. این مادران همزمان دو نقش مهم را ایفا می‌کنند: یک نیروی حرفه‌ای در محیط کار و یک مادر که مسئولیت‌های مراقبت از خانواده را نیز بر عهده دارد. سال‌هاست که در مورد افزایش حضور زنان در بازار کار، حفظ اشتغال آنان پس از ازدواج و فرزندآوری و ضرورت حمایت از مادران شاغل صحبت می‌شود. اما اغلب پرسش‌های ساده‌تری نادیده گرفته می‌شوند: آیا محیط کار خود را با واقعیت زندگی خانوادگی کارکنان هماهنگ کرده است؟ اگر قرار است زن پس از مادر شدن همچنان بتواند در بازار کار بماند، آیا ساختار اشتغال باید دقیقاً همان ساختاری باشد که برای یک فرد بدون مسئولیت مراقبت طراحی شده است؟ «دورکاری» به عنوان یکی از پاسخ‌ها، در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. این شیوه می‌تواند بخشی از هزینه و فشار رفت‌وآمد را کاهش دهد، انعطاف زمانی و مکانی بیشتری ایجاد کند و به مادر کمک کند بدون ترک شغل، مسئولیت‌های خانوادگی خود را نیز مدیریت کند. اما دورکاری تنها یک امکان فناورانه نیست؛ بلکه مسئله‌ای اجتماعی و حتی سیاستی است. در ایران، قانون‌گذار از سال‌ها قبل این مسئله را به رسمیت شناخته است. «آیین‌نامه دورکاری (کار در خانه)» مصوب سال 1389، «قانون کاهش ساعات کار بانوان شاغل دارای شرایط خاص» مصوب 1395 و «قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در سال 1400» نمونه‌هایی از الزام ادارات و سازمان‌ها به اعطای دورکاری به درخواست مادران شاغل هستند. بنابراین، سوال این نیست که آیا قانون، دورکاری را ممکن می‌سازد؛ بلکه چگونگی اجرای این قوانین و میزان حمایت واقعی از مادران کارمند در ایران همچنان موضوعی مهم است.