مؤسسه فرهنگی-هنری «صبح قلم گیل» مسئولیت تولید این مستند را بر عهده دارد. عبدالرضا اصغرتاش تهیهکنندگی این پروژه را پیش برد و نادر معصومی در مقام نویسنده و کارگردان، هدایت هنری اثر را بر عهده گرفت. برای بخش پژوهشی و روایتگری نیز از عباس پناهی، استاد تاریخ و عضو هیئت علمی پژوهشکده گیلانشناسی دانشگاه گیلان استفاده شده است.
تیم تولید و مسیر میدانی در ارمنستان
گروه تولید در بازه زمانی ۲۳ تیر تا ۳ مرداد ۱۴۰۵ (۱۴ تا ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۶) در ارمنستان حضور داشت. مریم شاملی در نقش مدیر مؤسسه، ناظر کیفی و مدیر تولید، و الهه گلمحمدی به عنوان تصویربردار، دستیار کارگردان و طراح هنری در کنار گروه اصلی بودند تا جزئیات بصری و مستنداتی اثر را تکمیل کنند.
مقاصد تصویربرداری و محورهای پژوهشی
تیم تولید سفر خود را از شهر «قاپان» در مرکز استان سیونیک آغاز کرد و سپس مسیر خود را به سوی ایروان و اچمیادزین ادامه داد. فعالیتهای این گروه در خاک ارمنستان بر محورهای زیر متمرکز بود:
- انجام مصاحبههای تخصصی با پژوهشگران ارمنی.
- ثبت تصاویر از مراکز تاریخی و فرهنگی کلیدی.
- بررسی میدانی برای تطبیق روایتهای تاریخی با واقعیتهای موجود.
روایتی از بحران انسانی و همبستگی در گیلان
هسته مرکزی این مستند به وقایع پایان جنگ جهانی اول برمیگردد. در سال ۱۹۱۸، تحولات نظامی در قفقاز باعث شد بسیاری از ارامنه محل زندگی خود را ترک کنند و به گیلان پناه آورند. این آوارگان در شهرهایی چون رشت، انزلی و حسنکیاده (کیاشهر فعلی) اسکان یافتند.
اسناد تاریخی نشان میدهد ارامنه ساکن رشت برای مدیریت این وضعیت، «کمیته امداد آوارگان» را تشکیل دادند. این کمیته از ۱۳ شهریور تا ۱۶ بهمن ۱۲۹۷ خورشیدی، تمام امور مربوط به تغذیه، درمان، بهداشت و اسکان کودکان و بزرگسالان را سامان داد. جزئیات دقیق این عملیات بشردوستانه بعدها در کتاب «پناهندگی ارامنه باکو به گیلان؛ روایتی مستند از یک بحران انسانی» منتشر شد و اکنون در قالب یک اثر تصویری بازخوانی میشود.